БАНІ́СТЫКА (фр.: bonistique) — дапаможная гістарычная дысцыпліна, якая вывучае папяровыя грашовыя знакі як крыніцу эканамічнай і палітычнай гісторыі грамадства. Узнікла ў пачатку 20 ст., цесна звязана з нумізматыкай.

Першы беларускі разліковы білет

ГісторыяПравіць

 
Банкнота дынастыі Сун, 13 ст.

Першыя папяровыя грошы вядомы ў Кітаі з пачатку 9 ст.; з 1690 вядомы ў Паўночнай Амерыцы з 1769 — у Расіі, з 1794 — у Рэчы Паспалітай.

На Беларусі вядомы з часоў далучэння да Расійскай імперыі (на тэрыторыі Віцебскай і Магілёўскай губерній пасля 1772, у заходніх губернях Беларусі — з 1794). У 18431917 абарачаліся крэдытныя білеты наміналам ад 50 капеек да 500 рублёў. У 19 ст. заменнікі папяровых грошай («ярлык», «квітанцыя», боны, чэкі і да т.п.) абмежавана выпускалі ўладальнікі магазінаў, фірмаў, фабрык, рэлігійных суполак у Брэсце, Ваўкавыску, Зэльве, Кобрыне, Нясвіжы, Пружанах, Слоніме, Слуцку і інш.

У час Першай сусветнай вайны ўлады Расіі павялічылі выпуск папяровых грошай і іх заменнікаў (чэкаў, сертыфікатаў, купонаў і інш).

Пасля Лютаўскай і Кастрычніцкай рэвалюцый 1917, у час грамадзянскай вайны і ваеннай інтэрвенцыі працягвалі абарачацца «раманаўскія» і «мікалаеўскія» банкноты, «керанкі», узаконена выкарыстанне аблігацый дзяржаўнай пазыкі і іх купонаў.

У часы германскай і польскай акупацыі Беларусі (1915—20) у абарачэнні былі боны, квітанцыі, талоны, аблігацыі з наддрукоўкамі. Іх выпускалі ў Бабруйску, Гомелі, Гродне, Ігумене (Чэрвень), мястэчку Колышкі (Віцебская вобласць), Лідзе, Лагойску, Мінску, Магілёве, Мазыры, Навагрудку, Пінску, Рагачове, Слуцку і інш. У абарачэнні былі расійскія рублі, фінскія маркі, нямецкія пфенінгі, рэйхсмаркі, острублі, украінскія карбованцы. У Заходняй Беларусі абарачаліся польскія маркі, з 1924 — злотыя.

На тэрыторыі БССР у абарачэнні адначасова былі «саўзнакі» і чырвонцы, з 1922 — казначэйскія білеты (рублі) дробных наміналаў. У Вялікую Айчынную вайну на акупіраванай тэрыторыі Беларусі абарачаліся часовыя заменнікі грошай (савецкія рублі, акупацыйныя маркі, рэйхсмаркі). Пасля вайны адноўлена савецкае грашовае абарачэнне.

У 1992 годзе Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь выпусціў у якасці самастойнага плацежнага сродку разліковыя білеты вартасцю ў 50 капеек, 1, 3, 5, 10, 25 (усе зняты з абарачэння ў 1995), 50 (зняты з абарачэння ў 1996), 100, 200, 1000, 5000, з 1994 — 20 000, з 1995 — 50 000 руб.

Іншыя віды калекцыяванняПравіць

ЛітаратураПравіць

  • Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

Шаблон:Калекцыяніраванне манет і банкнот