Адкрыць галоўнае меню

Беларуска-расійскі канфлікт вакол падатковага манеўру Расіі

Канфлікт вакол падатковага манеўру Расіі — эканамічны і палітычны канфлікт паміж Расіяй і Беларуссю, які абвастрыўся ў канцы 2018 года.

Сутнасць канфліктаПравіць

Крызіс у адносінах паміж Беларуссю і Расіяй узнік з-за правядзення Масквой так званага падатковага манеўру, які прывядзе да падаражэння нафты для беларускіх НПЗ[1]. Гадавы баланс паставак нафты з Расіі ў Беларусь складае 24 млн тон. Фактычна Беларусь закупляе 18 млн тон, астатнія 6 млн тон «перамытняюцца», паводле схемы, узгодненай бакамі ў красавіку 2017 года, гэта значыць у беларускі бюджэт пералічваюцца экспартныя мыты з гэтага аб’ёму[2].

Беларусь ацэньвае свае страты ў 2019 годзе на ўзроўні 383 млн долараў пры кошце нафты 70 долараў за барэль. На працягу шасці гадоў глабальныя страты для Беларусі складуць парадку 10,8 млрд долараў[1]. Паводле даных канцэрна «Белнафтахім», пры захаванні такога сусветнага кошту на нафту рэалізацыя ў Расіі падатковага манеўру прывядзе да штогадовага падаражэння нафты для Беларусі больш як на $20 за тону і зніжэння экспартных мыт на нафтапрадукты, якія і з’яўляліся асноўнай крыніцай фарміравання прафіцыту бюджэту і накіроўваюцца на пагашэнне знешняга дзярждоўгу[2]. Паводле ацэнак экспертаў Сусветнага банка, Беларусь будзе вымушана скарачаць расходы бюджэту, калі не дасягне дамоўленасцей з Масквой аб кампенсацыі выпадальных даходаў[2].

Расійская ўлада кампэнсуе сваім НПЗ страты ад манеўру са свайго бюджэту праз адмоўны акцыз, а беларускія НПЗ застаюцца без такой льготы[3]. Мінск прапануе Маскве кампенсаваць гэтыя страты, але гэтая прапанова не знаходзіць разумення ў Расіі[1]. Бакі разглядалі два варыянту кампенсацыі — зніжэнне кошту нафты для Беларусі ці прамы міжбюджэтны трансферт. Беларусь разлічвае на ўзгадненне і зацвярджэнне механізму не толькі на 2019 год, але і на ўвесь перыяд рэалізацыі падатковага манеўру ў РФ, гэта значыць да 2024 года ўключна. Пры гэтым памер кампенсацыі павінен таксама ўлічваць увесь аб’ём паставак расійскай нафты, які замацаваны міжурадавым пагадненнем ад 2007 года — 24 млн тон у год[2].

Развіццё падзейПравіць

6 снежня 2018 года ў час пасяджэнні Еўразійскага эканамічнага савета прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка звярнуў увагу на розныя ўмовы коштаўтварэння для беларускіх і расійскіх спажыўцоў газу, калі для беларускіх спажыўцоў паліва каштуе $130 за тысячу куб. м, тады як для расійскіх — $70 (у суседняй Смаленскай вобласці)[2], дадаўшы, што «няма роўных умоў — няма Саюза»[4]. На гэта прэзідэнт Расіі Уладзімір Пуцін адказаў, што калі б для Беларусі быў рыначны кошт газу, ён быў бы пад $200 за тыс. куб. м, а не $130, і прапанаваў працягнуць дыскусію пра кошты на газ пазней у зачыненым рэжыме. Пасля А. Лукашэнка распавёў, што перапрасіў перад В. Пуціным за тое, што ў «нядобрай форме» ініцыяваў дыскусію па газавым пытанні[2].

У снежні віцэ-прэм’ер РФ Дзмітрый Козак не стаў абмяркоўваць з беларускім калегам Ігарам Ляшэнкам тэму кампенсацыі[2]. 13 снежня прэм’ер-міністр на пасяджэнні Савета міністраў Саюзнай дзяржавы ў Брэсце Дзмітрый Мядзведзеў жорстка ўказаў Мінску на два «інтэграцыйныя сцэнарыі», у якіх для атрымання грошай Беларусі прыйдзецца ісці на сур’ёзныя саступкі[1].

25 снежня 2018 года ў час сустрэчы прэзідэнтаў Беларусі і Расіі была дасягнутая дамоўленасць аб стварэнні расійска-беларускай рабочай групы для абмеркавання розных аспектаў інтэграцыі і спрэчных пытанняў. Ад расійскага боку групу ўзначаліў міністр эканамічнага развіцця Максім Арэшкін. У склад групы таксама ўвайшлі прадстаўнікі розных ведамстваў, Дзяржаўнай думы, Савета Федэрацыі і Падліковай палаты. З беларускага боку групу ўзначаліў міністр эканомікі Дзмітрый Крутой. У яе таксама ўвайшлі міністр энергетыкі Віктар Каранкевіч, старшыня «Белнафтахіма» Андрэй Рыбакоў, пасол Беларусі ў Расіі Уладзімір Сямашка, дэпутат Валерый Варанецкі, сенатар Ала Бодак і намеснікі кіраўнікоў большасці міністэрстваў і ведамстваў. Усяго 30 беларускіх чыноўнікаў[1].

10 студзеня прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка заявіў, што Масква можа страціць Мінск як саюзніка на заходнім напрамку, калі бакі не дамовяцца аб кампенсацыі страт у сувязі з падатковым манеўрам ў нафтавай сферы[1].

Пагроза суверэнітэту БеларусіПравіць

Расійскі прэм’ер Дзмітрый Мядзведзеў, выступаючы 13 снежня 2018 года ў Брэсце на пасяджэнні Савета міністраў Саюзнай дзяржавы, заявіў, што існуе два сцэнары для Беларусі. Паводле кансерватыўнага — захаўваюцца контуры існай Саюзнай дзяржавы без павышэння ўзроўню інтэграцыі да тых межаў, якія ўстаноўлены ў Дагаворам аб стварэнні Саюзнай дзяржавы ад 8 снежня 1999 года, без фарміравання ўсіх інстытутаў, якія закладзены ў гэтай дамове. Другі варыянт развіцця інтэграцыі з Беларуссю заснаваны на павышэнні яе ўзроўню да межаў, азначаных у Дагаворы з адначасовым павышэннем ўзаемазалежнасці эканомік, магчымасці аказання дапамогі і падтрымкі ў ходзе саюзнага будаўніцтва, рашэнні самых розных пытанняў інтэграцыі. У гэтым выпадку, паводле Дзмітрыя Мядзведзева, можна праводзіць адзіную палітыку ў галіне падаткаў, цэна- і тарыфаўтварэння[5].

  Хачу асабліва падкрэсліць: Расія гатовая і далей прасоўвацца на шляху будаўніцтва Саюзнай дзяржавы, уключаючы стварэнне адзінага эмісійнага цэнтра, адзінай мытні, суду, падліковай палаты ў тым парадку, які прадугледжаны Дагаворам аб стварэнні Саюзнай дзяржавы ад 8 снежня 1999 года[5].  

У Беларусі гэтая заява Дзмітрыя Мядзведзева была ўспрынята як ультыматум. Дзяржаўнае інфармацыйнае агенцтва БелТА, спрабуючы прыхаваць сутнасць расійскага ўльтыматуму, дала выступ Мядзведзева ў моцна адрэдагаваным выглядзе[6].

14 снежня 2018 года прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка на сустрэчы з расійскімі журналістамі, якая ўпершыню за шмат гадоў не транслявалася па радыё ў жывым эфіры і на яе не былі акрэдытавалі журналісты незалежных медыя[6], заявіў, што Беларусь «застаецца паслядоўнай прыхільніцай інтэграцыі», і пацвердзіў, што Расія застаецца стратэгічным партнёрам і саюзнікам Беларусі. На думку Лукашэнкі, пад «глыбокай інтэграцыяй» Масква мае на ўвазе далучэнне Беларусі ў склад Расіі[7]:

  Я разумею гэтыя намёкі: атрымайце нафту, але давайце разбурайце краіну і ўступайце ў склад Расіі. Я заўсёды пытаю: такія рэчы ў імя чаго робяцца? Вы падумалі пра наступствы? Як на гэта паглядзяць у нашай і вашай краіне, і міжнародная супольнасць? Не кіем, дык палкаю інкарпаруюць краіну ў склад іншай краіны[7].  
  Для нас, запомніце, святое — гэта суверэнітэт, я ўжо пра гэта казаў. Гэта адносная незалежнасць, я лічу, што абсалютна незалежных дзяржаваў няма. І вы таксама не настолькі незалежныя, але сувэрэнныя. Калі нас хочуць, як Жырыноўскі прапаноўваў, падзяліць на вобласці і ўпіхнуць у Расію — гэтага ня будзе ніколі. І калі такімі катэгорыямі кіраўніцтва Расіі думае — гэта на шкоду самой Расіі»[7].  

Лукашэнка таксама заклікаў Маскву развіваць стасункі «без шантажу»: казаў, «шантажаваць Беларусь, нахіліць, стаць каленам на грудзі — марна»[7].


14 сакавіка 2019 года ў інтэрв’ю РІА Навіны Пасол Расіі ў Беларусі Міхаіл Бабіч заявіў, што Расія гатова пры неабходнасці дапамагчы Беларусі абараніць яе суверэнітэт у выпадку адпаведных пагроз з боку Захаду, аналагічных «каляровых» рэвалюцый і дзяржпераваротаў, але «калі гэта намёкі на Расію, то гэта зусім не па-партнёрску». Таксама ён адзначыў, што Масква не прапаноўвала Беларусі ўступіць у склад Расіі, і заклікаў беларускі бок вызначыцца з прыярытэтным фарматам развіцця інтэграцыі, дадаўшы, што трэба выконваць гэтыя дамоўленасці, а не абменьвацца папрокамі ў эканамічнай сферы[8].

15 сакавіка 2019 года прэс-сакратар Міністэрства замежных спраў Беларусі Анатоль Глаз пракаментаваў інтэрв’ю пасла Расіі, назваўшы яго «рахункаводам альбо бухгалтарам, які падае надзеі» і парэкамендаваўшы больш часу прысвяціць таму, каб паглыбіцца ў спецыфіку краіны знаходжання, пазнаёміцца з яе гісторыяй і праявіць крыху павагі, бо за кароткі час працы ў Беларусі ён проста «не зразумеў розніцы паміж федэральнай акругай і незалежнай дзяржавай»[9]. Статс-сакратар, намеснік кіраўніка МЗС РФ Рыгор Карасін у адказ заявіў, што ў Маскве чакаюць большай павагі ў адносінах да расійскага пасла[10].

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Лавров: Создать общую Конституцию, суд и парламент с Беларусью пока невозможно
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Козак не стал обсуждать с белорусской делегацией компенсацию налогового маневра и скидку на газ — источник
  3. Артем Шрайбман. Буря перед затишьем. Куда идет конфликт Беларуси и России. 21 января 2019. / TUT.BY
  4. «Нет равных условий — нет Союза». О чем пикировались Лукашенко и Путин в Питере
  5. 5,0 5,1 Агульныя валюта, суд і мытня. Мядзьведзеў у Берасьці патлумачыў, якой інтэграцыі зь Беларусьсю хоча Расея. 13 снежня 2018
  6. 6,0 6,1 Ультыматум Мядзьведзева штурхае Беларусь у новую рэальнасьць
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 Лукашэнка пра ўльтыматум Мядзьведзева: «Шантажаваць марна. Разумею намёкі — уступайце ў склад Расеі. Гэтага ня будзе ніколі»
  8. Бабіч пра словы наконт пагрозы суверэнітэту Беларусі: Калі гэта намёкі на Расію, то гэта зусім не па-партнёрску
  9. МЗС: Бабіч не разумее розніцы паміж федэральнай акругай і незалежнай дзяржавай
  10. МЗС Расіі: Мы маем права разлічваць на больш паважлівае стаўленне да пасла Бабіча