Адкрыць галоўнае меню

Свяцілавічы (Веткаўскі раён)

Веткаўскі раён
Аграгарадок
Свяцілавічы
Краіна
Статус
Цэнтр сельсавета
Вобласць
Раён
Сельсавет
Каардынаты
Першае згадванне
Вышыня цэнтра
134 м
Насельніцтва
980 чалавек (2008)
Часавы пояс
Тэлефонны код
2330
Паштовы індэкс
247140
Аўтамабільны код
3
Свяцілавічы на карце Беларусі ±
Свяцілавічы (Веткаўскі раён) (Беларусь)
Свяцілавічы (Веткаўскі раён)
Свяцілавічы (Веткаўскі раён) (Гомельская вобласць)
Свяцілавічы (Веткаўскі раён)

Свяці́лавічы[1] (трансліт.: Sviacilavičy, руск.: Светиловичи) — аграгарадок у Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці. Цэнтр Свяцілавіцкага сельсавета.

Знаходзіцца на рацэ Беседзь (прыток р. Сож), за 40 км на паўночны ўсход ад Веткі і ў 62 км ад Гомеля, на аўтадарозе Чачэрск-Ветка. На поўдні — тарфяны заказнік.

ГісторыяПравіць

Верагодна, вёска існавала з XIIXIII ст. ў складзе Ноўгарад-Северскага, затым Чарнігаўскае княства. Каля 1335 г. вялікі князь літоўскі Альгерд далучыў гэтыя тэрыторыі да ВКЛ. У 1503 г. мясцовасць часова акупаваная маскоўскімі войскамі. Першыя дакументальныя звесткі пра Свяцілавічы датуюцца 1565 г., калі вялікі князь Жыгімонт Аўгуст падараваў пустое сяльцо Свяцілавічы («люди того сельца сего лета все в поветрие вымерли») чачэрскаму баярыну Ілле Іванавічу. У 1625 г. унукі Іллі — Цімафей, Фёдар і Іван Шэлюта атрымалі ад караля і вялікага князя Жыгімонта Вазы пацвярджальны прывілей на Свяцілавічы. Свяцілавічы адміністрацыйна адносіліся да Чачэрскага староства Рэчыцкага павета Менскага ваяводства ВКЛ. У Свяцілавічах былі царква і касцёл[2].

Да канца XVIII ст. у Свяцілавічах жылі шляхецкія сям'і: Вяроўкіны-Шэлюты, Маліноўскія, Драбышэўскія, Язерскія, Леванды, Чапліцы, Шкляревічы, Шэлякі. Падчас сялянскай рэформы ў Прыбалтыцы (18161819), цар Аляксандр I даў саноўніку І. І. Севярынцаву грамату і даручэнні на кіраванне вёскай; тут быў праведзены адзін з першых праектаў па адмене прыгоннага права. У XIX ст. землі Свяцілавічаў былі падзеленыя паміж шматлікімі прадстаўнікамі роду Вяроўкіных-Шэлютаў, а пасля адмены прыгоннага права вялікая частка зямлі перайшла да сялян.

Па выніках Брэсцкага міру Свяцілавічы апынуліся на тэрыторыі, акупаванай з сакавіка па лістапад 1918 германскімі войскамі. У 1927 падчас калектывізацыі ў Свяцілавічах арганізаваны калгас «Севастопальскі металіст». У час Вялікай Айчыннай вайны, з 19 жніўня 1941 года па 30 верасні 1943 знаходзіліся ў зоне фашысцкай акупацыі. У 1950-я арганізаваны саўгас «Свяцілавічы» (цяпер сельскагаспадарчае прадпрыемства «Свяцілавічы», філіял прадпрыемства «Гомельхлебпрам»).

Пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС 26 красавіка 1986 г. Свяцілавічы апынуліся на мяжы зоны высокага радыяцыйнага забруджвання. У 2004 г. забруджванне глебы цэзіем-137 складала 19,38 Кі/км², стронцыем-90 — 0,43 Кі/км².

У Свяцілавічах функцыянуюць сярэдняя школа, дзіцячы садок, участковая бальніца, аптэка, аддзяленне сувязі, некалькі харчовых і прамтаварны магазіны. У 1980-1990-я гады пабудаваны сельскі дом культуры і саўгасны пасёлак. Плануецца пераўтварэнне Свяцілавіч ў аграгарадок.

Помнікі гісторыі — недалёка ад Свяцілавічы на беразе ракі Бесядзі знойдзены найбольш старажытныя на тэрыторыі Беларусі прылады працы мусцьерскага тыпу; гарадзішча зарубінецкай культуры; брацкая магіла герояў Грамадзянскай вайны (1917—1923); помнік землякам, якія загінулі ў час Вялікай Айчыннай вайны; помнік воінам-вызваліцелям.

Вядомыя жыхары і ўраджэнцыПравіць

  • Фларыян Фаміч Вяроўкін-Шэлюта — генерал-лейтэнант імператарскай расійскай арміі;
  • Сцяпан Фаміч Вяроўкін-Шэлюта — падпалкоўнік расійскай імператарскай арміі. Кавалер ордэна Святога Георгія IV класа;
  • Фёдар Рыгоравіч Вішнякоў — святар, рэпрэсаваны, загінуў у Цемнікоўскім папраўча-працоўным лагеры НКУС 6 чэрвеня 1937 г.; навамучанік Рускай праваслаўнай царквы;
  • Сяргей Балахонаў, беларускі пісьменнік, нарадзіўся ў Свяцілавічах 24 красавіка 1977 г.

НасельніцтваПравіць

  • 1880 — сяло, 103 дамы (795 жыхароў)[3].
  • 1989 — паводле перапісу насельніцтва, 1640 чалавек. Значная частка жыхароў перасялілася ў горад Гомель і ў іншыя населеныя пункты рэспублікі.
  • 2000—1042 жыхары
  • 2004—1014 жыхароў (419 гаспадарак)
  • 2008—980 жыхароў

ГеаграфіяПравіць

У 1565 г. вёска ў складзе Чачэрскага староства Рэчыцкага павета Менскага ваяводства Рэчы Паспалітай, пазней непасрэдна ў складзе Рэчыцкага павета.

Пасля Першага падзелу Рэчы Паспалітай — у складзе Расійскай імперыі.

У 1772—1778 у Рагачоўскай правінцыі Магілёўскай губерні.

У 1778—1796 у Рагачоўскім павеце Магілёўскага намесніцтва.

У 1796—1801 у Рагачоўскім павеце Беларускай, а пасля 1801 года і да 1917 — Магілёўскай губерні.

У пачатку XX стагоддзя Свяцілавічы — мястэчка Стаўбунскай воласці Гомельскага павета.

У 1917—1919 у прыфрантавой паласе расійска-германскага фронту, у падпарадкаванні вайсковых уладаў Заходняга фронту РСФСР, у Заходняй вобласці (Заходняй камуне) РСФСР.

У 1919—1926 у Гомельскім павеце Гомельскай губерні РСФСР.

У 1926 у выніку «Трэцяга ўзбуйнення БССР» тэрыторыя, якая ўключае Свяцілавічы, перададзеная з складу РСФСР у склад БССР.

У 1926—1927 цэнтр Свяцілавіцкага раёну Гомельскай акругі. У 1927—1930 у Веткаўскім раёне Гомельскай акругі. З 1938 па 1956 зноў цэнтр Свяцілавіцкага раёна, мястэчка. З 1956 — сяло Веткаўскага раёна Гомельскай вобласці (у 1962—1966 у складзе Гомельскага раёна).

Зноскі

  1. Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).
  2. НГАБ ф.3095
  3. str. 636; tом XII, «SLOWNIK GEOGRAFICZNY» KROLESTWA POLSKIEGO I innich KRAJOW SLOWIANSKICH, WARSZAWA, 1880—1914.

ЛітаратураПравіць

  • «Памяць. Гіст.-дакум. Хроніка Веткаускага р-на. У 2-х кн.» Мінск, 1997 г., кн. 1-2;
  • «SLOWNIK GEOGRAFICZNY» KROLESTWA POLSKIEGO I innich KRAJOW SLOWIANSKICH, WARSZAWA, (1880—1914), tом XII, str. 636;
  • под. ред. Г. П, Пожаров, «Список населенных мест Могилевской губернии», г. Могилев, 1910 г.;
  • «Список населенных мест Гомельского округа», Гомельское окружное статистическое бюро, г. Минск, 1927 г.;
  • «Гісторыя Беларусі (ў шасці тамах). Беларусь у часы Рэчы Паспалітай (XVII—XVIII ст.)», г. Мінск, «Экаперспектыва», 2004 г., Т. 3, с. 302—303;
  • Марцэлеў С. В., Рэдкалегія: Пашкоў Г. П. (галоўны рэдактар) і інш., «Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя», г. Мінск, БелЭн., 2004 г., ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0, Гомельская вобласць Т. 1, кн. 1, с. 243;
  • «Памятная книжка Могилевской губернии», составлена Могилевским Губернским Статистическим Комитетом, г. Могилев, 1853—1916 г.;
  • «Архіварыус», (Навуковае выдание) серыя «Гісторыя, архівазнаўства, крыніцазнаўства», БелНДІДАС, г. Мінск, 2009 г., выпуск № 7, с. 80-99;
  • «Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской,

хранящихся в Центральном архиве в Витебске», губернская типо-литография, г. Витебск;

СпасылкіПравіць