Кастусь Акула (сапр. Аляксандр Ігнатавіч Качан; 16 лістапада 1925, Верацеі, Дзісненскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі (цяпер Крулеўшчынскі сельсавет, Докшыцкі раён, Віцебская вобласць) — 29 студзеня 2008, Таронта, Канада) — беларускі пісьменнік, журналіст, выдавец, грамадскі дзеяч беларускай эміграцыі.

Кастусь Акула
Аляксандр Ігнатавіч Качан
Kastus Akyla.jpg
Асабістыя звесткі
Дата нараджэння 16 лістапада 1925(1925-11-16)
Месца нараджэння
Дата смерці 29 студзеня 2008(2008-01-29) (82 гады)
Месца смерці
Пахаванне
Бацька Ігнат Качан
Маці Паўліна
Прафесійная дзейнасць
Род дзейнасці пісьменнік, журналіст, выдавец
Мова твораў беларуская, англійская
Узнагароды

БіяграфіяПравіць

Вучыўся ў Віленскай беларускай гімназіі.

Падчас нямецкай акупацыі настаўнічаў. У чэрвені 1944 паступіў у Мінскую школу камандзіраў БКА, разам з якой пакінуў Беларусь. У лістападзе 1944 апынуўся ў складзе 30-й дывізіі СС, зарганізаванай пераважна з беларусаў, у Эльзасе, насупраць французскай арміі ў ваколіцах Мюль-гоўзэ-Альткірх, на падыходзе да Рэйна. Перайшоў на бок антыгітлераўскіх хаўруснікаў. Са снежня 1944 ваяваў у Італіі ў складзе 2-га польскага корпуса, які ўваходзіў у склад 8–й Брытанскай арміі.

Узнагароджаны залатой «Зоркай Італіі», брытанскім «Ваенным медалём(англ.) бел.».

У 19461947 гадах жыў у Вялікабрытаніі. Удзельнічаў у заснаванні Згуртавання беларусаў Вялікай Брытаніі (1946). У чэрвені 1947 года пераехаў у Канаду (Таронта). Адзін з заснавальнікаў Згуртавання беларусаў Канады (1948), першы ягоны старшыня. Рэдагаваў газету «Беларускі Эмігрант» (1948—1954), часопіс беларускіх ветэранаў «Зважай» (19741997)[1].

Летам 1992 прыязжджаў у Мінск. Наведаў выдавецтва «Мастацкая літаратура», у якім неўзабаве пачалася падрыхтоўка выдання рамана «Змагарныя дарогі» (выйшаў з друку ў 1994).

Пахаваны на могілках Пайн Хілс у Таронта, разам з жонкай і сынам[2].

ТворчасцьПравіць

Пісаў на беларускай і англіскай мовах. Аўтар раманаў «Змагарныя дарогі» (1962), «Гараватка» (1965—1981), «Tomorrow is Yesterday» (1968), «За волю» (1991)[1].

У трылогіі «Гараватка» («Дзярлівая птушка», 1965; «Закрываўленае сонца», 1974; «Беларусы, вас чакае зямля», 1981) праз гісторыю беларускай вёскі з сімвалічнай назваю Гараватка імкнуўся паказаць гістарычны лёс Беларусі — гераічнай і мужнай краіны, якая здолела вытрымаць выпрабаванні розных акупацый яе чужынцамі. Раманы «Змагарныя дарогі» (1962), «За волю» (1991) пераважна аўтабіяграфічныя, прысвечаныя лёсу беларускай моладзі ў складаных даваенных, ваенных і пасляваенных умовах на Беларусі і за мяжою, яе шляху да нацыянальнай самасвядомасці. У зборнік «Усякая ўсячына» (Таронта, 1984) увайшла проза, паэзія, драматургія Кастуся Акулы, яго аўтабіяграфічныя абразкі.

БібліяграфіяПравіць

Замежныя выданніПравіць

  • On the 25th Anniversary of the Founding of Byelorussian Canadian Allience. — Toronto, 1973. — 8 p.
  • Tomorrow is Yesterday: A Novel. — Toronto: «Pahonia» Publishers, 1968. — 225 p.
  • Гараватка: Раман. Кн. I. Дзярлівая птушка = The Bird of Prey: Byelorussian novel. — Таронта, 1965. — 180 с.
  • Гараватка: Раман. Кн. II. Закрываўленае сонца = The Red Sun. — Таронта: выдавецтва «Пагоня», 1974. — 285 с.
  • Гараватка: Раман. Кн. III. Беларусы, вас чакае зямля = Byelorussians, the soil is yours. — Таронта: выдавецтва «Пагоня», 1981. — 286 с.
  • За волю: Раман. — Таронта: «Пагоня», 1991. — 172 с.
  • Змагарныя дарогі=Combat Trails: Аповесьць. — Торонто—Мюнхэн: выданьне аўтара, 1962. — 583 с.
  • У справе выданьня першае кнігі «Гараватка»—"Драпежная птушка". — [Таронта], 1965. — 1 с.[3]
  • Усякая ўсячына: Проза, паэзія, п’еса. — Таронта: выданьне «Пагоні», 1984. — 136 с.

Беларускія выданніПравіць

  • Заўтра ёсьць учора: раман / пер. з англ., прадм. Ірыны Варабей. — Мінск: Медисонт, 2008. — 197 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кн. 15). — ISBN 978-985-6530-91-6.
  • Змагарныя дарогі: Раман. — Мн .: Мастацкая літаратура, 1994. — 572 с. — (Галасы беларускага замежжа). — 6 000 экз. — ISBN 5-340-01458-4.
  • Россыпы: выбраныя творы. — Мн .: Логвінаў, 2005. — 623 с. — 500 экз. — ISBN 985-6701-90-2.

Зноскі

ЛітаратураПравіць