Джузэпэ Сака

Джузэ́пэ Са́ка, Джузэпэ де Сака (італ.: Giuseppe de Sacco, польск.: Józef Sacco; 1735, Верона, Італія — 22 снежня 1798, Гродна) — архітэктар, італьянец. Прадстаўнік архітэктуры барока і класіцызму. У 1770-я гады кіраваў будаўнічай школай у Гродне.

Джузэпэ Сака
Помнік Сака.JPG
Дата нараджэння 1735
Месца нараджэння
Дата смерці 22 снежня 1798(1798-12-22)
Месца смерці
Месца пахавання
Commons-logo.svg Джузэпэ Сака на Вікісховішчы

ЖыццеапісаннеПравіць

У 1768 годзе з’явіўся ў Варшаве. Першым значнай праявай здольнасцей быў праект пахавальнага катафалка для каралевы Марыі Ляшчынскай, што знаходзіцца і цяпер у касцёле сакраментак у Варшаве. Выкананы праект быў у суаўтарстве з вядомым архітэктарам Якубам Фантана, з якім Джузэпэ працаваў над праектам перабудовы касцела Святога Яна ў Варшаве.

У 1771 годзе па запрашэнні гродзенскага старасты Антонія Тызенгаўза пераязжае ў Гродна. Вясной таго ж года Джузэпэ залічаюць паручнікам воінскага гарнізона ў Гродна. У 1775 ён ганаруецца звання капітана кавалерыі ВКЛ, пасля ўзводзяць у пасаду гарадзенскага гараднічага і Сака ганаруецца шляхецкага звання Рэчы Паспалітай.

 
Новы замак у Гродне
 
Шчорсаўскі палац у 1894 годзе

12 снежня 1771 рашэннем камісіі фінансаў ВКЛ дэ Сака з акладам у 600 польскіх злотых прызначаецца на пасаду архітэктара «Яго каралеўскай Вялікасці». У яго абавязкі ўваходзіць пільны нагляд за будаўніцтвам мясцовых каралеўскіх мануфактур. У гэты час Сака распрацаваў арыгінальны праект перабудовы новага Каралеўскага замка ў Гродне, каралеўскага паляўнічага палаца ў Аўгустоўке, каралеўскай рэзідэнцыі ў Станіславава. У 1779 Сака стварае для гродзенскага маршалка Юзэфа Валовіча адзін з прыгажэйшых помнікаў архітэктуры — палацава-паркавы комплекс Свяцк. Сядзіба добра захаваліся. Брат-блізнюк палаца знаходзіцца ў французскім Версалі. У 17701776 гадах дэ Сака пры ўдзеле італьянца Карла Спампані і француза Якуба Габрыеля быў спраектаваны пышны палац Яўхіма Храптовіча ў Шчорсах. У наш час палац не захаваўся, застаўся толькі будынак бібліятэкі Храптовічаў. У 1760—1780 гадах па праектах Сака будуецца палац Тызенгаўза ў Паставах.

Кароль Станіслаў Аўгуст Панятоўскі за вялікія заслугі ўзнагародзіў архітэктара маёнткам Дубасна (каля Беластоку, Польшча). У сваім маёнтку ў 1781 годзе Сака ўзвеў капліцу, пазней былі пабудаваныя гаспадарчыя і жылыя памяшканні, разбіты сад і агарод. Да нашых дзён сядзіба Сака не захавалася.

У красавіку 1788 г. Сака бярэ шлюб у гродзенскім бернардзінскім касцёле з Францішкай Манькоўскай, роднай сястрой мастака Тамаша Манькоўскга, з якім дэ Сака займаўся роспісам сцен Свяцкага палаца. У канцы 1790 Сака сур’ёзна захварэў і пераехаў у Гродна. Тут, у доме масонаў 20 снежня 1798 ім было напісана перадсмяротнае завяшчанне. Пахаваны на Каталіцкіх фарных могілках у Гродне.

ТворыПравіць

 
Тэатр Тызенгаўза
 
Палац Тызенгаўза

Ушанаванне памяціПравіць

 
Помнік Дж. Сака ў Гродне на Гарадніцы

У 2008 на беразе ручая Гараднічанкі ў Швейцарскай даліне была ўсталявана бронзавая скульптура Джузэпэ Сака. Скульптура выканана Аляксандрам Анціпіным. Джузэпэ Сака трымае на каленях план горада Гродна, на якім напісана «Гарадніца, план» і, чамусьці, «1700».

Зноскі

ЛітаратураПравіць

СпасылкіПравіць