Паставы

горад у Беларусі
Горад
Паставы
3481-Свято-Николаевская церковь.jpg
Забудова цэнтральнай плошчы
Сцяг Герб
Сцяг Герб
Краіна
Вобласць
Раён
Каардынаты
Першае згадванне
Насельніцтва
19 882 чалавекі[1] (2017)
Часавы пояс
Тэлефонны код
2155
Паштовы індэкс
211875
Аўтамабільны код
2
Афіцыйны сайт
http://postavy.vitebsk-region.gov.by/
(руск.)  (англ.) 
Паставы на карце Беларусі ±
Паставы (Беларусь)
Паставы
Паставы (Віцебская вобласць)
Паставы

Паста́вы[2] (афіц. транс.: Pastavy) — горад у Віцебскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Пастаўскага раёна, на р. Мядзелка. За 250 км на захад ад Віцебска. Чыгуначная станцыя на лініі Віцебск—Вільнюс (Літва). Вузел аўтадарог на Браслаў, Глыбокае, Шаркаўшчыну, Мядзель, к.п. Нарач і інш. Насельніцтва 19 882 чалавек (2017)[1].

Змест

ГісторыяПравіць

Вядомы з 1409 г. як паселішча Пасаднік,[Крыніца?] пазней назва была замененая на сучасную, а паселішча атрымала статус мястэчка. У 1522 г. вядомы як прыватнае мястэчка Ашмянскага павета Віленскага ваяводства ВКЛ. Належалі магнатам Дэспатам-Зяновічам. У 1522 г. ў Паставах быў пабудаваны драўляны касцёл Божай Маці (перабудаваны ў 1760, не збярогся). У часы Лівонскай вайны (1558—1583) кароль і вял.кн. Стэфан Баторый адпраўляў адсюль плыты з артылерыяй да Полацка. Паводле інвентара 1628, цэнтрам Паставаў была гандлёвая плошча (стаялі касцёл з плябаніяй, карчма, 6 двароў гандляроў і рамеснікаў). На вуліцах-дарогах, што вялі на Мядзел, Глыбокае і Друю, налічвалася 26 двароў. За ракой Мядзелка размяшчалася прадмесце Зарэчча, якое мела 17 двароў. Стаялі таксама 2 пасады па 8 і 9 двароў. Усяго ў Паставах было 66 двароў. За межамі мястэчка існаваў сядзібны комплекс. Каля 1640 г. на паўночны захад ад цэнтру Паставаў, на выспе, утворанай ракой Мядзелка і каналам, былі пабудаваны касцёл і кляштар францысканцаў (да нашага часу яны не захаваліся).

Пасля вайны Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667) у Паставах засталося 5 двароў. Аднак ужо ў 1692 г. тут налічвалася 142 двары, 994 жыхары. У 2-й палове XVIII ст. Паставы перайшлі да Тызенгаўзаў. Па ініцыятыве Антонія Тызенгаўза ў 2-й пал. XVIII ст. у Паставах былі пабудаваныя фабрыкі (папяровая — заснавана ў 1728, палатняная, паясоў), некалькі млыноў, гарбарня, архітэктурны комплекс з жылых дамоў, гандлёвых радоў і палаца. З Мядзела быў перавезены гродскі суд. У 1782—1785 гг. у Паставах дзейнічала тэатральная школа Тызенгаўза, перавезеная з Гродна. З 1791 г. Паставы з'яўляюцца горадам, цэнтрам Завілейскага павета. З 1793 г. — у складзе Расійскай імперыі, да 1796 года з'яўляліся цэнтрам павета, статус горада паніжаны да рангу мястэчка, з'яўляліся цэнтрам воласці Дзісненскага павета. У 1814—1853 гг. Паставы адыходзяць у валоданне К. Тызенгаўза. У 1-й пал. XIX ст. тут заснаваны арніталагічны музей і мастацкая галерэя, дзейнічалі папяровая фабрыка, 2 млыны, сукнавальня, налічвалася 111 двароў. У 1880 г. маёнтак Паставы пераходзіць ва уласнасць графіні Пшадзецкай. З 1897 г. — чыгуначная станцыя на лініі Крулеўшчына—Пабраддзе.

З 1921 г. Паставы знаходзяцца ў складзе Польшчы, з'яўляючыся горадам, павятовым цэнтрам Віленскага ваяводства. У канцы 1920-х гг. тут працавалі 2 лесапільныя заводы (належалі Пергаменту і Зінгеру) і цагельня (належала Райхелям), паравы млын, бровар, пякарня і інш. З 1939 г. Паставы знаходзяцца ў складзе БССР, горад мае 3,4 тыс. жыхароў. З 1940 г. Паставы робяцца раённым цэнтрам Вілейскай вобласці. З 1944 г. — у складзе Маладзечанскай вобласці. У 1945—1947 гадах у Паставах дзейнічае суполка арганізацыі Саюз беларускіх патрыётаў. У 1970 г. у Паставах налічвалася 15,1 тыс. жыхароў, у 2001 г. — 21,1 тыс. жыхароў.

НасельніцтваПравіць

 

ЭканомікаПравіць

Прадпрыемствы харчовай (кансервавы завод, малаказавод, хлебазавод), лёгкай (прадпрыемства «Беліт», ільнозавод), дрэваапрацоўчай прамысловасці («Паставы-мэбля»), тыпаграфія, лясгас. Гасцініца. Дом паляўнічага.

У горадзе функцыянуюць наступныя прадпрыемствы:

  • Радыёэлектронная прамысловасць
    • ПВУП «Завод Беліт»
  • Лясная і дрэваапрацоўчая прамысловасць
    • ДЛГУ «Пастаўскі лясгас»
    • ААТ «Поставымебель»
    • ТАА «Вытворча-мэблевы цэнтр»
    • ПВУП «Пастаўскі мэблевы цэнтр»
  • Лёгкая і харчовая прамысловасць
    • ПУП «Камбінат кааператыўнай прамысловасці Пастаўскага райпо» (хлебакамбінат)
    • ААТ «Пастаўскі льнозавод»
    • ААТ «Пастаўскі малочны завод»[4]
  • Меліярацыйныя і дарожна-будаўнічыя арганізацыі
    • ДКУАСП «Рассвет Пастаўскі»
    • Пастаўскі ДРБУ-132,
    • ДЭУ-33
    • УП «Пастаўскае ПМС»
  • Турызм
    • Тры гасцініцы
  • СМІ
    • Газета «Пастаўскі край»
    • Тэлебачанне «Паставы ТБ»

КультураПравіць

Пастаўскі краязнаўчы музей. У горадзе праводзіцца фестываль народнай музыкі «Звіняць цымбалы і гармонік».

СпортПравіць

  • ФК ПМЦ, ФОК-фізкультурна аздараўленчы цэнтр

СлавутасціПравіць

Вядомыя асобыПравіць

Гл. таксамаПравіць

ЗноскіПравіць

  1. 1,0 1,1 1,2 Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2017 г. і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2016 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу (руск.) . Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (29 сакавіка 2017). Праверана 3 красавіка 2017.
  2. Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Віцебская вобласць: нарматыўны даведнік / У. М. Генкін, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2009. — 668 с. ISBN 978-985-458-192-7 (DJVU).
  3. Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2016 г. і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2015 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу (руск.) . Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (30 сакавіка 2016). Праверана 3 красавіка 2017.
  4. ААТ «Пастаўскі малочны завод»
  5. Людміла Дучыц. Культавыя дрэвы ў Беларусі

СпасылкіПравіць