Адкрыць галоўнае меню
Аграгарадок
Чарэя
Čareja, Rynak. Чарэя, Рынак (1913).jpg
Касцёл Св. Міхала Арханёла
Краіна
Вобласць
Раён
Сельсавет
Каардынаты
Насельніцтва
537 чалавек (2005)
Часавы пояс
Тэлефонны код
+375 2133
Паштовы індэкс
211164
Аўтамабільны код
2
Чарэя на карце Беларусі ±
Чарэя (Беларусь)
Чарэя
Чарэя (Віцебская вобласць)
Чарэя

Чарэя[1] (трансліт.: Čareja, руск.: Черея) — аграгарадок (да 2010 г. — вёска)[2] ў Беларусі, на беразе Чарэйскага возера. Уваходзіць у склад Лукомльскага сельсавета Чашніцкага раёна Віцебскай вобласці. Насельніцтва 537 чал. (2005). Знаходзіцца за 38 км на поўдзень ад Чашнікаў, за 20 км ад чыгуначнай станцыі Вятны; на шашы Чашнікі — Крупкі.

Ад назвы паселішча ўтварылася найменне старэйшай лініі роду Сапегаў, якія мелі тут сваю рэзідэнцыю.

НазваПравіць

Гісторык і археограф Д. Даўгяла дае тлумачэнне тапоніму «Чарэя», спасылаючыся на Г. Трусмана. Гэтая назва, паводле Трусмана, утварылася ад фінскага кораня keraja — «збор, сход». Але разам з тым ён спасылаецца і на іншае фінскае слова «чэры» — «месца, пакрытае ці парослае асотам або хмызняком»[3].

ГісторыяПравіць

Упершыню Чарэя згадваецца ў 1454 годзе ў актах Літоўскай Метрыкі, калі смаленскі епіскап Місаіл і яго брат Міхаіл Пструх заснавалі каля Чарэі манастыр. Спачатку гэта быў удзельны горад, пазней мястэчка, якое ляжала на беразе возера Галаўль (сучасная назва — Чарэйскае). Некаторыя даследчыкі лічаць, што ў XIVXVI стагоддзях існавала Чарэйскае княства[3].

У выніку шлюбных саюзаў Чарэя перайшла да Сапегаў. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (15651566) мясцовасць увайшла ў склад Аршанскага павета Віцебскага ваяводства. Асаблівага росквіту Чарэя дасягнула ў часы Льва Сапегі. Ён аднавіў манастыр, а ў 1599 годзе на востраве возера Галаўль збудаваў Траецкую (мясцовая назва «Белая») царкву, якая з'яўляецца помнікам архітэктуры ранняга барока. Сцены гэтай царквы захаваліся да нашых дзён каля вёскі Белая Царква.

У 1660 г. Чарэя зрабілася арэнай баявых дзеянбняў паміж абаронцамі Вялікага Княства Літоўскага і маскоўскімі захопнікамі. Каля мястэчка адбыўся бой, у якім браў удзел Павел Ян Сапега. З XVI ст. Чарэйскае ўладанне Сапегаў мела назву «графства», у склад якога ўваходзілі горад Чарэя, маёнткі Чарэйскае, Абчуг, Асечна, Багатырова, Мялешкавічы, Котава, Дзенькаўшчына, Горы з Чарняўчыцамі, Рыдомль, войтаўства Дакучын, а таксама некалькі асобных вёсак і шляхецкіх «засценкаў».

Па першым падзеле Рэчы Паспалітай (1772) Чарэя зрабілася сталіцай рэшты Віцебскага ваяводства. У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1772) яна апынулася ў складзе Расійскай імперыі, дзе зрабілася цэнтрам воласці Сенненскага павета Магілёўскай губерні. Статус паселішча панізілі да мястэчка. У канцы XVIII ст. Чарэйскае графства Сапегаў распалася. Асобныя маёнткі трапілі да іншых уласнікаў. Найбольшая частка графства перайшла да сямейства Мілашаў.

У вайну 1812 года Чарэю на 6 месяцаў занялі французы. Тут у ліпені—лістападзе стаяў корпус маршала Легарнэ, потым — маршала Віктора. Жыхары мястэчка бралі актыўны ўдзел у нацыянальна-вызваленчым паўстанні (18631864) пад кіраўніцтвам К. Каліноўскага[3]. З мэтай русіфікацыі края ў 1863 расійскія ўлады адкрылі тут царкоўна-прыхадскую школу, дзе навучаліся ад 20 да 30 вучняў. Станам на 1880 у Чарэі было 2 мураваныя і 198 драўляных будынкаў, мураваныя царква і касцёл, яўрэйская малітоўная школа.

1 студзеня 1919 г. згодна з пастановай І з'езду КП(б) Беларусі Чарэя ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 Чарэю вярнулі ў склад БССР, дзе яна стала цэнтрам сельсавета (існаваў да 8 красавіка 2004[4]). Станам на 1996 у вёсцы быў 321 двор.

НасельніцтваПравіць

  • XIX стагоддзе: 1880 — 2112 чал.[5] (1039 муж. і 1073 жан.), з іх 775 праваслаўных, 44 каталікі, 1 пратэстант (жанчына), 636 муж. і 656 жан. іўдзеяў
  • XX стагоддзе: 1996 — 731 чал.; 2003 — 597 жыхароў у 250 дварах[6]; 2005 — 537 чал.

ІнфраструктураПравіць

У Чарэі працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, бібліятэка, клуб.

Турыстычная інфармацыяПравіць

 
Касцёл, інтэр'ер

СлавутасціПравіць

Страчаная спадчынаПравіць

  • Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (XVII ст.)
  • Сінагога
  • Сядзібна-паркавы комплекс Мілашаў

Вядомыя асобыПравіць

Зноскі

  1. Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Віцебская вобласць: нарматыўны даведнік / У. М. Генкін, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2009. — 668 с. ISBN 978-985-458-192-7 (DJVU).
  2. День Череи // Газета «Віцебскі рабочы», 18 снежня 2010 г., №146 (22109
  3. 3,0 3,1 3,2 Шаблон:Крыніцы/Памяць/Чашніцкі раён
  4. Решение Витебского областого Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области
  5. Czereja // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.Tom I: Aa — Dereneczna. — Warszawa, 1880. S. 797.
  6. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — С. 250.

ЛітаратураПравіць

СпасылкіПравіць