Адкрыць галоўнае меню

Успенскі сабор і манастыр базыльян (Віцебск)

Праваслаўны храм
Царква Успення Прасвятой Багародзіцы
Успенскі сабор
Успенскі сабор
55°11′45″ пн. ш. 30°12′09″ у. д.HGЯO
Краіна Беларусь
Горад Віцебск
Канфесія Руская праваслаўная царква, у мінулым уніяцтва
Архітэктурны стыль барока
Аўтар праекта Іосіф Фантана
Заснавальнік Мірон Галуза
Будаўніцтва 17151743 гады
Статус Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 212Г000062шыфр 212Г000062
Стан адноўлена, дзейнічае

Царква Успення Прасвятой Багародзіцы (Віцебск)
Царква Успення Прасвятой Багародзіцы
Царква Успення Прасвятой Багародзіцы

Успенскі сабор у Віцебску — храм у Віцебску, помнік архітэктуры віленскага барока. Пры пабудове за ўзор узяты храм Сан-Карла-аль-Корса ў Рыме. Архітэктар — І. Фантана. Стаіць на Успенскай горцы.

ГісторыяПравіць

Першыя звесткі пра царкву, якая існавала на Успенскай горцы з манастыром адносяцца да 1406 года. Пасля забойства уніяцкага архіепіскапа Іасафата Кунцэвіча храм быў разбураны ў 1630 г[1].

У 1682 г. па загаду Антонія Сялявы збудаваны новы драўляны храм, фундатарам якогп з'яўляўся віцебскі падкаморы Я. Кісель. У тым жа годзе пры храме быў заснаваны базыльянскі манастыр. Падчас Паўночнай вайны 1700—1721 гг., якую вяла Расія са Швецыяй за выхад да Балтыйскага мора, у 1708 г. рускі цар Пётр I загадаў падпаліць Віцебск з чатырох бакоў, як помста за тое, што жыхары горада тайна паслалі 7000 талераў каралю Станіславу Ляшчынскаму, якому дапамог узысці на трон шведскі кароль Карл XII[1].

 
Выява храма канца ХVIII ст., Ю. Пешка

У 17151743 гадах па фундацыі Мірона Галузы ўзведзены паводле праекта Іосіфа Фантана каменны храм у стылі позняга барока з трохпавярховым манастырскім корпусам. Пры манастыры дзейнічала свецкая школа і філасофская студыя для манахаў, дзе вывучалі логіку, фізіку і іншыя навукі[1]. Па загаду імператара Паўла I, 18 ліпеня 1799 г. царква была перададзена праваслаўным. У 1804 г. над алтарнай часткай быў пастаўлены масіўны купал на драўляным светлавым барабане, а развітыя барочныя франтоны фасадаў заменены строгія трохвугольныя[1].

У 1861 г. у будынак былога манастырскага корпуса пераехала пераведзеная сюды з Полацка духоўная семінарыя[1].

У 1913 годзе Імператарская археалагічная камісія дала дазвол на рэстаўрацыю храма, палічыўшы яго каштоўным культурна-гістарычным помнікам[1].

Узарваны ў 1937 г. сапёрнай брыгадай пад камандаваннем Пятра Грыгарэнкі(руск.) бел., пасля вядомага дысідэнта і сябра акадэміка А. Сахарава[1].

 
Аднаўленне храма, 2008

26 верасня 1998 г. Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі Аляксій II заклаў першы камень і капсулу з памятнай граматай на месцы аднаўлення Успенскага сабора. У чэрвені 2000 г. пачаліся аднаўленчыя працы, якія скончыліся ў 2010 г[1].

АрхітэктураПравіць

СаборПравіць

 
Галоўны фасад пасля перабудовы, ХІХ ст.
 
Адноўлены Успенскі сабор на Успенскай гары
 
Сучасны інтэр'ер сабора

Царква мае надзвычай развітую аб'ёмна-прасторавую структуру пяцінефнай крыжова-купальнай базілікі з дзвюма вежамі на галоўным фасадзе. Паўкруглая апсіда цэнтральнага нефа абкружана абходнай галерэяй — працягам бакавых. Крайнія нефы падзяляюцца на шэраг капэл, якія разам з крыламі трансепта і сакрысціямі ўкампанаваны ў агульны прамавугольны план. Галоўны фасад мае пяцічасткавае чляненне, падкрэсленае групоўкай пілястраў. Цэнтральная частка, выгнутая ўперад, завяршаецца трохвугольным франтонам, а чатырохярусныя вежы — фігурнымі купалкамі. Сяродкрыжжа ўвенчвае магутны светлавы васьмігранны барабан са сферычным купалам. У дэкоры фасадаў выкарыстаны філёнгавыя рамы, разнастайныя абрамленні праёмаў і інш. Цэнтральны неф і трансепт перакрыты цыліндрычнымі скляпеннямі з распалубкай, бакавыя нефы — крыжовымі, капэлы — сферычнымі купаламі[2].

МанастырПравіць

Трохпавярховы манастырскі будынак (вул. Політэхнічная, 2) вырашаны па схеме, уласцівай збудаванням гэтага тыпу. Вакол вузкага аднабаковага калідора, арыентаванага ў бок двара, размяшчаліся манаскія келлі і службовыя памяшканні, арыентаваныя да Заходняй Дзвіны. З боку дваровага фасада да выцягнутага прамавугольнага будынка перпендыкулярна далучалася двухпавярховае крыло, дзе на першым паверсе знаходзілася трапезная, на другім — бібліятэка. Галоўны фасад вырашаны ў простых архітэктурных формах. Яго сцяна прарэзана прамавугольнымі аконнымі праёмамі, акаймаванымі дэкаратыўнымі ліштвамі. Паміж праёмамі плоскія пілястры на вышыню ўсіх трох паверхаў, пастаўленыя на шырокі цокаль. Пад кожным аконным праёмам размешчана плоская прамавугольная ніша. Будынак завершаны шырокім карнізам, мае манументальны выгляд[2][3].

 
Будынак манастыра, вул. Крылова, 7

Двухпавярховы Г-падобны ў плане манастырскі будынак (вул. Крылова, 7) таксама мае калідорную планіроўку. Плоскасць галоўнага фасада падзелена міжпаверхавым паяском, мае прамавугольныя аконныя праёмы і завершана па цэнтры трохвугольным франтонам. У закругленай вуглавой частцы лучковыя аконныя праёмы ўпрыгожаны з ліштвамі і простымі сандрыкамі. Цокаль дэкарыраваны філёнгамі з прамавугольнымі аконнымі праёмамі[2].

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 УСПЕНСКИЙ СОБОР
  2. 2,0 2,1 2,2 Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с.: іл. — ISBN 5-85700-078-5.
  3. Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь: [Даведнік] / Склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мн.: БЕЛТА, 2009. — 684 с. — ISBN 978-985-6828-35-8.

ЛітаратураПравіць

СпасылкіПравіць