Адкрыць галоўнае меню

Свята-Мікалаеўская царква (Мікалаеўшчына)

Славутасць
Царква Святога Мікалая
Царква, пач. XX ст.
Мікалаеўская царква ў пачатку ХХ стагоддзя
Краіна Беларусь
Вёска Мікалаеўшчына
Канфесія Праваслаўе
Епархія Мінская
Тып будынка Царква
Архітэктурны стыль Народнае дойлідства
Першае згадванне 1866
Дата заснавання 1876
Будаўніцтва 18721876 гады
Стан страчана

Царква́ Свято́га Мікала́я ў Мікала́еўшчыне — страчаны праваслаўны храм у колішнім мястэчку Мікалаеўшчына Стаўбцоўскага раёна Мінскай вобласці, помнік драўлянай архітэктуры ХІХ стагоддзя. Знаходзіўся ў гістарычным цэнтры мястэчка Грудку, на месцы былога касцёла, разабранага ў 1866 годзе.

У народным вучылішчы, заснаваным пры гэтай царкве, з 1890 па 1892 гады навучаўся будучы класік беларускай літаратуры Канстанцін Міцкевіч (Якуб Колас).[1]

Царква знішчана падчас хрушчоўскай антырэлігійнай кампаніі.

Змест

ГісторыяПравіць

Да 1866 года ў Мікалаеўшчыне дзейнічаў касцёл Святога Яна Хрысціцеля, пабудаваны ў 1652 годзе па фундацыі маршалака вялікага літоўскага Аляксандра Людвіка Радзівіла. У выніку паўстання 1863—1864 гадоў пачаўся працэс скасавання каталіцкага прыходу ў мястэчку і пераводу прыхаджан у праваслаўе.

30 ліпеня 1866 года святаром Пятром Трускоўскім быў складзены рапарт аб пераходзе жыхароў сяла Мікалаеўшчына ў праваслаўе, адпраўлены архібіскупу мінскаму і бабруйскаму Міхаілу. У тэксце дакумента сцвярджаецца, што «Жители местечка Минского уезда Николаевщины…присоединились к православной церкви и…просят, чтобы костёл их…был обращён в православную церковь и при оной было открыто народное училище.» Таксама адзначана, што мястэчка знаходзіцца «среди населения католического», касцёл у ім «деревянный, крепкий, построенный престолом на восток, снаружи благолепный, о двух куполах, годный к переделке в православную церковь»[2]. Адказ архібіскупа быў станоўчым, аднак дзяржавай было прынята рашэнне аб вылучэнні 3500 рублёў на пабудову новай праваслаўнай царквы і адкрыццё народнага вучылішча. У 1872 годзе быў распрацаваны праект, а ў 1876 годзе — завершана будаўніцтва і асвячэнне царквы ў гонар святога Мікалая.

Па дадзеных 1878 года, у храме служылі святар і псаломшчык. Святаром з’яўляўся Уладзімір Бабарыка, «из неокончивших курса семинарских наук» (пасвечаны ў святары ў 1873 г.), псаломшчыкам — Васіль Духоўскі, займаў пасаду з 1837 года[3].

Пры Мікалаеўскай царкве існавала царкоўна-прыхадское апякунства, з 1866 года — народнае вучылішча, якое размяшчалася ў звычайнай сялянскай хаце. Станам на 1892 год, у ім навучалася 167 дзяцей, сярод якіх быў і будучы Народны паэт Беларусі Якуб Колас. Пры царкве таксама дзейнічаў хор.

У часы ўваходжання Мікалаеўшчыны ў склад Польскай рэспублікі, царква дзейнічала як праваслаўная, пры гэтым у вёсцы адраджалася каталіцкая парафія[4].. Царква святога Мікалая была разабрана ў 1960 годзе ў рамках хрушчоўскай антырэлігійнай кампаніі. Цяпер на яе месцы размешчаны будынак Мікалаеўшчынскага сельсавета.

АрхітэктураПравіць

Будынак у плане з’яўляўся трохзрубавым, складаўся з квадратнага асноўнага аб’ёму, увенчанага пяццю глухімі купаламі, алтара і бабінца са званіцаю[5].

Апісанне царквы, складзенае ў 1878 годзе, паведамляе, што царква драўляная, увянчана даўгаватым крыжом з сям’ю глухімі купаламі і званіцаю ва франтоннай частцы. Дах пакрыты жалезам, вокны размешчаны на адным узроўні, уваходных дзвярэй трое; як дах, так і вонкавыя сцены афарбаваны. Унутраная плошча складае 30 квадратных сажаняў (136,5 квадратных метраў). Падлога драўляная. Да апалу царква не прыстасавана. Іканастас пафарбаваны ў блакітны колер, з пазалочанымі карнізамі і рамамі, складаецца з 15 абразоў, змешчаных у 2 ярусы. Рызніца памяшчаецца ў асаблівым прыдзеле каля алтарнай часткі. Неабходныя для набажэнстваў рэчы маюцца ў дастатку, усе малакаштоўныя, за выключэннем срэбранага прыбора літургічных пасудзін. Святарскіх убораў усяго пяць, усе яны з малакаштоўнай парчы, у тым ліку адно зусім трухлявае. Евангелле адно, у вокладцы, абкладзенай малінавым аксамітам; набажэнскіх кніг дастатковая колькасць. У царкоўным архіве маюцца метрычныя кнігі і спісы прыхаджан толькі з 1867 года. Вакол царквы пабудавана дашчаная агароджа. У званіцы знаходзяцца тры званы вагою 8, 7 і 1 пудоў (131, 115 і 16 кілаграм адпаведна)[3].

Аляксандр Лакотка адносіць храм да «узорнага» праекту драўляных цэркваў, у аснову якога былі пакладзены мясцовыя кампазіцыйныя прыёмы, аднак прапорцыі, формы і дэкор часам згадвалі рысы рускага праваслаўнага дойлідства[6].

ПрыходПравіць

У склад прыхода Свята-Мікалаеўскай царквы ўваходзілі сяло Мікалаеўшчына і вёскі Прусінава, Сверынава і Русаковічы. Прыхаджан мужчынскага пола налічвалася 549 чалавек, жаночага — 550 (станам на 1878 год). Усе прыхаджане былі сялянскага паходжання, займаліся земляробствам. У апісанні прыхода ўдакладняецца: «Что же касается религиозного состояния, то как присоединившиеся в большинстве из католичества, не вполне ещё усвоили себе обрядности и требования православной веры»[3].

Прыхадскі прыбытак на працягу года быў нязначны і не дасягаў 10 рублёў. Да царквы былі прыпісаны 33 дзесяціны зямлі, у тым ліку 1 дзесяціна сядзібнай зямлі, 4 — сенажатнай і 28 — ворнай, якія былі размешчаны за Нёманам, у пяці вярстах ад царквы. План і межавая кніга не складаліся. З ліку пабудоваў меліся: плябанія, восець, свіран, хлеў, а для псаломшчыка — хата і дзве адрыны. Адзначана, што пабудовы трухлявыя і патрабуюць капітальнага рамонта, апрача хаты святара[3].

Могілак у прыходзе знаходзілася двое, у вёсцы Прусінава дзейнічала прыпісная царква.

Зноскі

  1. Маляўка, М. А. Коласаў абярэг/ Мікола Маляўка. — Мінск: Маст.літ., 2011.- с.20
  2. О переходе жителей села Николаевщина в православие
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Описание церквей и приходов Минской епархии, составленное по официально затребованным от притчов сведениям. Минский уезд. Минск, Типо-литография Б. И. Соломонова, 1878, с. 103—105
  4. Мікалаеўшчына — парафія Cв. Яна Хрысціцеля і св. Андрэя, апостала
  5. Памяць. Стаўбцоўскі раён. Мн.:Беларуская энцыклапедыя, 2004
  6. Лакотка, А. І. Драўлянае сакральна-манументальнае дойлідства Беларусі/ А. І. Лакотка.-Мн.:Беларусь, 2003, с.15

ЛітаратураПравіць

  • Памяць. Стаўбцоўскі раён. Мінск, Беларуская энцыклапедыя. 2004
  • Маляўка, М. А. Коласаў абярэг/ Мікола Маляўка. — Мінск: Маст.літ., 2011.- 213с.
  • Описание церквей и приходов Минской епархии, составленное по официально затребованным от притчов сведениям. Минский уезд. Минск, Типо-литография Б. И. Соломонова, 1878, 187 с.
  • Лакотка, А. І. Драўлянае сакральна-манументальнае дойлідства Беларусі/ А. І. Лакотка.-Мн.:Беларусь, 2003, 67 с.