Аляксандр Людвік Радзівіл

(1594—1654) маршалак вялікі літоўскі

Аляксандр Людвік Радзівіл (4 жніўня 1594, Нясвіж, Вялікае Княства Літоўскае — 23 сакавіка 1654, Балоння) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Стольнік (1626—1630) і крайчы вялікі літоўскі (1630—1631), ваявода берасцейскі (1631—1635), маршалак надворны (1635—1637) і вялікі літоўскі (1637—1654), ваявода полацкі (1654).

Аляксандр Людвік Радзівіл
А. Л. Радзівіл. Невядомы мастак, XVIII ст.
А. Л. Радзівіл. Невядомы мастак, XVIII ст.
Герб «Трубы»
Герб «Трубы»
маршалак вялікі літоўскі
май 1637 — 3 сакавіка 1654
Папярэднік Крыштаф Весялоўскі
Пераемнік Крыштаф Завіша
6-ы ваявода берасцейскі
1631 — 20 красавіка 1635
Папярэднік Ян Яўстах Тышкевіч
Пераемнік Ян Войцех Ракоўскі
11-ы ваявода полацкі
3 сакавіка 1654 — 23 сакавіка 1654
Папярэднік Януш Кішка
Пераемнік Ян Кароль Копаць
15-ы маршалак надворны літоўскі
20 красавіка 1635 — май 1637
Папярэднік Крыштаф Весялоўскі
Пераемнік Казімір Леў Сапега
крайчы вялікі літоўскі
13 ліпеня 1630 — 1631
Папярэднік Мікалай Весялоўскі
Пераемнік Крыштаф Сапега[d]
стольнік вялікі літоўскі
20 лістапада 1626 — 13 ліпеня 1630
Папярэднік Мікалай Весялоўскі
Пераемнік Крыштаф Сапега[d]
войт полацкі[d]
3 сакавіка 1654 — 23 сакавіка 1654
Папярэднік Януш Кішка
староста ўпіцкі[d]
з 30 сакавіка 1643
Папярэднік Ежы Янавіч Друцкі-Горскі
Нараджэнне 4 жніўня 1594(1594-08-04)[1][2][…]
Смерць 23 сакавіка 1654(1654-03-23)[3][2] (59 гадоў)
Месца пахавання
Род Радзівілы
Бацька Мікалай Крыштаф Радзівіл Сіротка[4]
Маці Альжбета Яўхімія з Вішнявецкіх
Жонка Тэкля Ганна з Валовічаў[4][5], Кацярына Яўгенія з Тышкевічаў[d][4] і Лукрэцыя Марыя Строцы[d][3][4]
Дзеці ад 1-га шлюбу: Мікалай Крыштаф, Альбрэхт, Юрый, Міхал Казімір, Ян, Ганна Яўхімія, Іаана Катажына, Францішка
ад 2-га шлюбу: Людвік, Элеанора
ад 3-га шлюбу: Дамінік Мікалай, Цэцылія Марыя
Лагатып Вікісховішча Медыяфайлы на Вікісховішчы

Па смерці бацькі атрымаў маёнткі Белая і Дакудаў у Берасцейскім ваяводстве, Грэск у Новагародскім ваяводстве, Крожы ў Жамойці, па смерці брата Яна Юрыя — Карэлічы. У 1636 годзе стаў нясвіжскім ардынатам[6]. Трымаў Магілёўскае войтаўства (з 1632), быў старостам слонімскім (1635—1642), ліпіцкім, брацлаўскім, шадаўскім, нававольскім, юрбарскім і аліцкім.

Біяграфія правіць

 
Аляксандр Людвік Радзівіл. М. Старкман, 1857

З нясвіжскай лініі роду Радзівілаў гербу «Трубы», сын Мікалая Крыштафа «Сіроткі» і Альжбеты Яўхіміі з Вішнявецкіх. Меў братоў Яна Юрыя, Жыгімонта Караля і Альбрэхта Уладзіслава. Навучаўся ў Нясвіжы, Германіі, падарожнічаў па Францыі, Італіі.

Удзельнічаў у бітве з туркамі пад Хоцінам (1621), у баях пад Смаленскам у часе вайны з Маскоўскай дзяржавай (16321634). Браў удзел у абранні каралём і вялікім князем Уладзіслава Вазы (1632) і Яна Казіміра (1648).

Аднавіў Магдэбургскае права для горада Белай, збудаваў там замак і заснаваў акадэмію. У 1640 у Нясвіжы на юбілей ордэна езуітаў паклаў у Фарным касцёле натуральнай велічыні сэрца, адлітае з золата[7].

У першым шлюбе з Тэкляй Ганнай Валовіч меў сыноў Мікалая Крыштафа, Альбрэхта, Юрыя, Міхала Казіміра і Яна, а таксама дачок Ганну Яўхімію, Яну Кацярыну і Францішку. Па смерці першай жонкі пабраўся шлюбам з Кацярынай Яўгеніяй Тышкевіч, з якой меў сына Людвіка і дачку Элеанору. У трэцім шлюбе з Лукрэцыяй Марыяй Строзі меў сына Дамініка Мікалая і дачку Цэцылію Марыю.

Памёр у Балонні, куды выехаў на лячэнне. Сын Міхал Казімір перавез труну з целам князя ў Нясвіж і пахаваў у родавай крыпце касцёла езуітаў.

Зноскі

  1. Lundy D. R. Prince Aleksandr Ludwik Radziwill // The Peerage Праверана 9 кастрычніка 2017.
  2. а б Aleksander Ludwik Radziwiłł h. Trąby // Internetowy Polski Słownik Biograficzny
  3. а б в Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy, t. V, Ziemia połocka i województwo połockie XIV‒XVIII wiek / пад рэд. Г. ЛюлевічWarszawa: 2018. — С. 238. — ISBN 978-83-65880-49-9
  4. а б в г Radziwiłłowie herbu TrąbyWarszawa: Archiwum Główne Akt Dawnych, Wydawnictwo DiG, 1996. — 67 с. — ISBN 83-85490-62-0
  5. Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy, t. VIII, Ziemia brzeska i województwo brzeskie XIV‒XVIII wiek / пад рэд. А. РахубаWarszawa: 2020. — С. 201. — ISBN 978-83-65880-89-5
  6. ЭнцВКЛ 2005.
  7. Шышыгіна-Патоцкая К. Я. Нясвіж і Радзівілы. — Мн.: Беларусь, 2007.

Літаратура правіць

Спасылкі правіць