Адкрыць галоўнае меню

Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч

беларускі навуковец і палітык

Станісла́ў Станісла́вавіч Шушке́віч (нар. 15 снежня 1934, Мінск) — беларускі фізік, дзяржаўны дзеяч, першы кіраўнік незалежнай Рэспублікі Беларусь, адзін з трох удзельнікаў падпісання Белавежскага пагаднення, якое юрыдычна замацавала распад СССР.

Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч
Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч
Старшыня Вярхоўнага савета БССР
9 верасня 1991 — 19 верасня 1991
Папярэднік: Мікалай Дземянцей
Пераемнік: пасада скасаваная
Старшыня Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь
19 верасня 1991 — 26 студзеня 1994
Папярэднік: пасада заснаваная
Пераемнік: Мечыслаў Грыб
 
Партыя: КПСС (1968—1991)
Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада (ад 1998)
Адукацыя:
Навуковая ступень: доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар
Прафесія: інжынер
Дзейнасць: палітык, навуковец, грамадскі дзеяч
Месца працы:
Веравызнанне: каталіцтва
Нараджэнне: 15 снежня 1934(1934-12-15) (83 гады)
Бацька: Станіслаў Пятровіч Шушкевіч
Маці: Гелена Раманоўская
 
Аўтограф: Signature of Stanislau Shushkevich.png
 
Узнагароды:

Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Беларускай ССР (1982), Дзяржаўная прэмія БССР, прэмія Савета Міністраў СССР, прэмія імя Піліпа Орліка (1997), прэмія імя Яна Новака-Езяранскага (2006)[2], Ордэн Вітаўта Вялікага (2010)[3], Медаль Свабоды Трумэна-Рэйгана (2012)[4]

Wikiquote-logo.svg
У Вікіцытатніку ёсць старонка па тэме Станіслаў Шушкевіч

Сын беларускага паэта Станіслава Шушкевіча і пісьменніцы Гелены Раманоўскай, бацькі паходзілі са збяднелай шляхты.

Член-карэспандэнт Нацыянальнай Акадэміі навук Беларусі (1991). Доктар фізіка-матэматычных навук (1970), прафесар (1972). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Беларусі (1982).

З-за адмовы некаторых краін ад кантактаў з Аляксандрам Лукашэнкам, Станіслава Шушкевіча часам запрошаюць на афіцыйныя мерапрыемствы як прадстаўніка Беларусі. На святкаванні 440-годдзя Люблінскай уніі ў Польшчы Шушкевіч быў названы арганізатарамі прадстаўніком беларускага народа.

Змест

БіяграфіяПравіць

Нарадзіўся 15 снежня 1934 года ў Мінску. Маці — пісьменніца Гелена Раманоўская. Бацька — Станіслаў Пятровіч Шушкевіч, таксама пісьменнік, быў пазней рэпрэсаваны савецкімі ўладамі. Бацькі былі дзецьмі беларускіх сялян і, як потым стала вядома, збяднелай шляхты[5][6]. Падчас Другой Сусветнай вайны жыў у Беларусі. У 1951 годзе з медалём скончыў сярэднюю школу. У 1956 годзе скончыў фізіка-матэматычны факультэт БДУ. У 1956—1959 гадах — аспірант Інстытута фізікі АН БССР. У 1956—1960 — малодшы навуковы супрацоўнік Інстытута фізікі АН БССР. З 1960 да 1961 года — старэйшы інжынер на Мінскім радыёзаводзе. Падчас працы на радыёзаводзе навучаў рускай мове верагоднага забойцу прэзідэнта ЗША Джона Фіцжэральда Кенэдзі Лі Харві Освальда[7]. З 1961 да 1967 года — старшы інжынер, галоўны інжынер, загадчык сектару лабараторыі ядзернай фізікі БДУ. У 1963 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю. У 1966 годзе прызначаны прарэктарам па навуковай працы Мінскага радыётэхнічнага інстытута[8]. У 1971—1973 — выконваючы абавязкі прафесара, прафесар, выконваючы абавязкі загадчыка кафедры ядзернай фізікі БДУ.

З 1973 да 1990 — загадчык кафедры ядзернай фізікі БДУ, адначасова з 1986 да 1990 — прарэктар па навуковай працы БДУ.

У 1990 годзе абраны першым намеснікам старшыні Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання; быў членам канстытуцыйнай камісіі [9]. З 1991 да 1994 — старшыня Вярхоўнага савета Рэспублікі Беларусь. У 1991 годзе абраны членам-карэспандэнтам Нацыянальнай акадэміі навук па спецыяльнасці радыёспектраскапія[10]. З 1994 года — дырэктар Цэнтра палітычных і эканамічных даследаванняў Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта (зачынены ўлетку 2004 года). Лідар партыі Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада. У 2007 Лех Валенса высунуў Станіслава Шушкевіча на атрыманне Нобелеўскай прэміі міру[11].

Палітычная кар’ераПравіць

У 1989 годзе абраны народным дэпутатам СССР. Кандыдатам у дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР у 1989 годзе Шушкевіча высунулі супрацоўнікі кафедры ядзернай фізікі фізічнага факультэта БДУ, якую ён у той час узначальваў. Ён апынуўся кандыдатурай на пасаду старшыні Вярхоўнага Савета, бо займаў нейтральную пазіцыю да апазіцыі БНФ і адначасова заставаўся членам КПСС. У красавіку 1992 года было прынята заключэнне ЦВК РБ аб рэферэндуме. У гэты час як раз праходзіла сесія Вярхоўнага Савета, на якой заставалася толькі прызначыць дату рэферэндума. Станіслаў Шушкевіч распускае сесію, і паўгады Вярхоўны Савет не збіраецца. Рэферэндум забаранілі[12]. У 1994 годзе балатаваўся на пасаду Прэзідэнта Беларусі, але саступіў у першым туры. У 1995 годзе абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета Беларусі 13 склікання. У 1998 годзе аднавіў Беларускую сацыял-дэмакратычую Грамаду.

УзнагародыПравіць

  • 1982 — Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Беларускай ССР.
  • 1985 — Лаўрэат прэміі Савета Міністраў СССР
  • 1988 — Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (за падручнік для ВНУ «Асновы радыёэлектронікі»)
  • 2010 — літоўскі Ордэн Вітаўта Вялікага[13].
  • 2009 — дактарат honoris causa Люблінскага каталіцкага ўніверсітэта Яна Паўла II[14]
  • 2006 — прэмія Яна Новака-Езяранскага[15]
  • 2012 — Прэзідэнцкі медаль Свабоды

БібліяграфіяПравіць

  • Марон Р. С.; Позняк А. Л.; Шушкевич С. С. Аппаратура для измерения электронного парамагнитного резонанса — Л.: «Энергия», Ленингр. отд-ние, 1968. — 140 с.
  • Ефимчик М. К., Шушкевич С. С. Основы радиоэлектроники: учеб. для студентов физ. спец. ун-тов — Минск: Университетское, 1986. — 302 с.
  • Шушкевич С. Неокоммунизм в Беларуси: идеология, практика, перспективы — Смоленск: Скиф, 2002. — 284 с. — ISBN 5-2000-0617-1.
  • Шушкевич С. С. Моя жизнь, крушение и воскрешение СССР — Москва: РОССПЭН, 2012. — 470 с. — ISBN 978-5-8243-1708-4.

Зноскі

  1. Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Берлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #11923937X // Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 13 снежня 2014.
  2. Stanisław Szuszkiewicz – pierwszy prezydent niepodległej Białorusi (2006)
  3. Станіслаў Шушкевіч удастоены найвышэйшай узнагароды Літвы
  4. Станіслаў Шушкевіч удастоены Медалю Свабоды
  5. Станіслаў Шушкевіч. Маё жыццё, крах і ўваскрошанне СССР = Моя жизнь, крушение и воскрешение СССР — Мінск, 2013. — С. 15.
  6. Станислав Шушкевич: Наброски первого (Беловежский консенсус и Беларусь) // Народная Воля. — 2012. — № 9-10 (3548-3549).
  7. Norman Mailer. Гісторыя Освальда. Амерыканская таямніца = Oswald's tale : an American mystery — New York: Random House Trade Paperbacks, 2007. — 791 с. — ISBN 978-0-345-40437-4.
  8. Станислав ШУШКЕВИЧ: Наброски первого. (Беловежский консенсус и Беларусь). — 2012. — № 11-12 (3550-3551).
  9. Постановление Верховного Совета Республики Беларусь от 20 июля 1990 г. №166-XII «Об избрании Конституционной комиссии» (руск.) 
  10. Член-карэспандэнт Шушкевіч Станіслаў Станіслававіч. Нацыянальная акадэмія навук Беларусі. Праверана 22 чэрвеня 2017.
  11. Одного из инициаторов развала СССР номинировали на Нобелевскую премию мира Lenta.ru(руск.) 
  12. Пазняк З. Незалежнасці можна дамагчыся малымі сіламі, але ўтрымаць Незалежнасць малымі сіламі цяжка.
  13. Станіслава Шушкевіча ўзнагародзілі Ордэнам Вітаўта Вялікага // Наша Ніва, 22 чэрвеня 2010
  14. Trzej prezydenci odebrali doktoraty honoris causa KUL // Polskie Radio, 1.07.2009 (польск.) 
  15. Laureaci Nagrody // Nagroda Jana Nowaka-Jeziorańskiego (польск.) 

СпасылкіПравіць