Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч

беларускі навуковец і палітык

Станісла́ў Станісла́вавіч Шушке́віч (нар. 15 снежня 1934, Мінск) — беларускі фізік, дзяржаўны дзеяч, першы кіраўнік незалежнай Рэспублікі Беларусь, адзін з трох удзельнікаў падпісання Белавежскага пагаднення, якое юрыдычна замацавала распад СССР.

Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч
Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч
сцяг
Старшыня Вярхоўнага Савета БССР
9 верасня 1991 — 19 верасня 1991
Папярэднік Мікалай Дземянцей
Пераемнік пасада скасаваная
сцяг
Старшыня Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь
19 верасня 1991 — 26 студзеня 1994
Папярэднік пасада заснаваная
Пераемнік Мечыслаў Грыб
 
Партыя КПСС (1968—1991)
Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада (ад 1998)
Адукацыя
Навуковая ступень доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар
Прафесія інжынер
Дзейнасць палітык, навуковец, грамадскі дзеяч
Месца працы
Веравызнанне каталіцтва
Нараджэнне 15 снежня 1934(1934-12-15)[1] (85 гадоў)
Бацька Станіслаў Пятровіч Шушкевіч
Маці Гелена Раманоўская
 
Ваенная служба
Званне палкоўнік
 
Аўтограф Signature of Stanislau Shushkevich.png
 
Узнагароды

Член-карэспандэнт Нацыянальнай Акадэміі навук Беларусі (1991). Доктар фізіка-матэматычных навук (1970), прафесар (1972). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Беларусі (1982).

У 1990 годзе абраны першым намеснікам старшыні Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання. З 1991 да 1994 — старшыня Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь. У 1991 годзе абраны членам-карэспандэнтам Нацыянальнай акадэміі навук па спецыяльнасці радыёспектраскапія[3]. З 1994 года — дырэктар Цэнтра палітычных і эканамічных даследаванняў Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта (зачынены ўлетку 2004 года). Лідар партыі Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада ў 1998—2018 (з 2018 — ганаровы старшыня). У 2007 Лех Валенса вылучыў Станіслава Шушкевіча на атрыманне Нобелеўскай прэміі міру[4].

БіяграфіяПравіць

Нарадзіўся 15 снежня 1934 года ў Мінску. Маці — пісьменніца Гелена Раманоўская. Бацька — Станіслаў Пятровіч Шушкевіч, таксама пісьменнік, быў пазней рэпрэсаваны савецкімі ўладамі. Бацькі былі дзецьмі беларускіх сялян і, як потым стала вядома, збяднелай шляхты[5][6]. Падчас Другой Сусветнай вайны жыў у Беларусі. У 1951 годзе з медалём скончыў сярэднюю школу. У 1956 годзе скончыў фізіка-матэматычны факультэт БДУ. У 1956—1959 гадах — аспірант Інстытута фізікі АН БССР. У 1956—1960 — малодшы навуковы супрацоўнік Інстытута фізікі АН БССР. З 1960 да 1961 года — старэйшы інжынер на Мінскім радыёзаводзе. Падчас працы на радыёзаводзе навучаў рускай мове Лі Харві Освальда, верагоднага забойцу прэзідэнта ЗША Джона Фіцжэральда Кенэдзі[7]. З 1961 да 1967 года — старшы інжынер, галоўны інжынер, загадчык сектару лабараторыі ядзернай фізікі БДУ. У 1963 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю. У 1966 годзе прызначаны прарэктарам па навуковай працы Мінскага радыётэхнічнага інстытута[8]. У 1971—1973 — выконваючы абавязкі прафесара, прафесар, выконваючы абавязкі загадчыка кафедры ядзернай фізікі БДУ.

З 1973 да 1990 — загадчык кафедры ядзернай фізікі БДУ, адначасова з 1986 да 1990 — прарэктар па навуковай працы БДУ.

Палітычная кар’ераПравіць

У 1989 годзе абраны народным дэпутатам СССР. Кандыдатам у дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР у 1989 годзе Шушкевіча вылучылі супрацоўнікі кафедры ядзернай фізікі фізічнага факультэта БДУ, якую ён у той час узначальваў. Ён апынуўся кандыдатурай на пасаду старшыні Вярхоўнага Савета, бо займаў нейтральную пазіцыю да апазіцыі БНФ і адначасова заставаўся членам КПСС.

 
Станіслаў Шушкевіч (другі злева) пасля падпісання Белавежскага пагаднення

У 1990 годзе абраны першым намеснікам старшыні Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання; быў членам канстытуцыйнай камісіі[9]. З 1991 да 1994 — старшыня Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь. Ініцыятар сутрэчы ў Віскулях, дзе 8 снежня 1991 года разам з кіраўнікамі Расіі Барысам Ельцыным і Украіны Леанідам Краўчуком падпісаў Белавежскія пагадненні ад імя дзяржаў-заснавальніц СССР з канстатацыяй, што СССР як суб’ект міжнароднага права і геапалітычная рэальнасць спыняе сваё існаванне, там жа было абвешчана аб стварэнні Садружнасці Незалежных Дзяржаў.

У красавіку 1992 года было прынята заключэнне ЦВК РБ аб рэферэндуме. У гэты час як раз праходзіла сесія Вярхоўнага Савета, на якой заставалася толькі прызначыць дату рэферэндума. Станіслаў Шушкевіч распускае сесію, і паўгода Вярхоўны Савет не збіраецца. Рэферэндум забаранілі[10].

26 студзеня 1994 года адпраўлены ў адстаўку з пасады старшыні Вярхоўнага Савета.

 
Вынікі галасавання за Шушкевіча на выбарах прэзідэнта Беларусі 1994 года

У 1994 годзе на выбарах балатаваўся на пасаду Прэзідэнта Беларусі, але саступіў у першым туры. У 1995 годзе абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета Беларусі 13 склікання. У 1998 годзе аднавіў Беларускую сацыял-дэмакратычную Грамаду. Кіраваў гэтай партыяй да лістапада 2018 г., пасля чаго застаўся ганаровым старшынёй БСДГ[11].

 
Станіслаў Шушкевіч (трэці злева) у Варшаве, 26 верасня 2011

З-за адмовы некаторых краін ад кантактаў з Аляксандрам Лукашэнкам Станіслава Шушкевіча часам запрошаюць на афіцыйныя мерапрыемствы як прадстаўніка Беларусі. На святкаванні 440-годдзя Люблінскай уніі ў Польшчы Шушкевіч быў названы арганізатарамі прадстаўніком беларускага народа.

УзнагародыПравіць

БібліяграфіяПравіць

  • Марон Р. С.; Позняк А. Л.; Шушкевич С. С. Аппаратура для измерения электронного парамагнитного резонанса. — Л.: «Энергия», Ленингр. отд-ние, 1968. — 140 с.
  • Ефимчик М. К., Шушкевич С. С. Основы радиоэлектроники: учеб. для студентов физ. спец. ун-тов. — Минск: Университетское, 1986. — 302 с.
  • Шушкевич С. Неокоммунизм в Беларуси: идеология, практика, перспективы. — Смоленск: Скиф, 2002. — 284 с. — ISBN 5-2000-0617-1.
  • Шушкевич С. С. Моя жизнь, крушение и воскрешение СССР. — Москва: РОССПЭН, 2012. — 470 с. — ISBN 978-5-8243-1708-4.

Зноскі

  1. Stanislau Schuschkewitsch // Munzinger-Archiv — 1913. Праверана 9 кастрычніка 2017.
  2. Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Берлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #11923937X // Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 13 снежня 2014.
  3. Член-карэспандэнт Шушкевіч Станіслаў Станіслававіч. Нацыянальная акадэмія навук Беларусі. Праверана 22 чэрвеня 2017.
  4. Одного из инициаторов развала СССР номинировали на Нобелевскую премию мира Lenta.ru(руск.) 
  5. Станіслаў Шушкевіч. Маё жыццё, крах і ўваскрошанне СССР = Моя жизнь, крушение и воскрешение СССР. — Мінск, 2013. — С. 15.
  6. Станислав Шушкевич: Наброски первого (Беловежский консенсус и Беларусь) // Народная Воля. — 2012. — № 9-10 (3548-3549).
  7. Norman Mailer. Гісторыя Освальда. Амерыканская таямніца = Oswald's tale : an American mystery. — New York: Random House Trade Paperbacks, 2007. — 791 с. — ISBN 978-0-345-40437-4.
  8. Станислав ШУШКЕВИЧ: Наброски первого. (Беловежский консенсус и Беларусь). — 2012. — № 11-12 (3550-3551).
  9. Постановление Верховного Совета Республики Беларусь от 20 июля 1990 г. № 166-XII «Об избрании Конституционной комиссии» (руск.) 
  10. Пазняк З. Незалежнасці можна дамагчыся малымі сіламі, але ўтрымаць Незалежнасць малымі сіламі цяжка.
  11. https://belisrael.info/?p=18523
  12. Станіслава Шушкевіча ўзнагародзілі Ордэнам Вітаўта Вялікага // Наша Ніва, 22 чэрвеня 2010
  13. Trzej prezydenci odebrali doktoraty honoris causa KUL // Polskie Radio, 1.07.2009 (польск.) 
  14. Laureaci Nagrody // Nagroda Jana Nowaka-Jeziorańskiego (польск.) 
  15. Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100

СпасылкіПравіць

У Вікіцытатніку ёсць старонка па тэме Станіслаў Шушкевіч


Папярэднік:
Мікалай Іванавіч Дземянцей
Старшыня Вярхоўнага Савета Беларусі
1991—1994
Пераемнік:
Мечыслаў Іванавіч Грыб