Адкрыць галоўнае меню
Горад
Салігорск
Salihorsk Montage (2017).jpg
Сцяг Герб
Сцяг Герб
Краіна
Вобласць
Раён
Каардынаты
Унутранае дзяленне
мікрараёны
Старшыня райвыканкама
Алег Рыгоравіч Паскробка
Заснаваны
Першае згадванне
Ранейшыя назвы
Новастаробінск
Горад з
Плошча
15 км²
Насельніцтва
106 839 чалавек[1] (2017)
Шчыльнасць
7122,6 чал./км²
Часавы пояс
Тэлефонны код
+375 174
Паштовы індэкс
223701-223709
Аўтамабільны код
5
Афіцыйны сайт
Салігорск на карце Беларусі ±
Салігорск (Беларусь)
Салігорск
Салігорск (Мінская вобласць)
Салігорск

Саліго́рск[2] (афіц. транс.: Salihorsk, руск.: Солигорскгорад у Беларусі, на правым беразе ракі Случ. Адміністрацыйны цэнтр Салігорскага раёна Мінскай вобласці (да 2009 года — горад абласнога падпарадкавання). Насельніцтва на 2017 год — 106 839 чалавек[3], што пры даволі невялікай плошчы горада ў 15 км² робіць Салігорск адным з самых шчыльнанаселеных гарадоў краіны. Знаходзіцца за 136 км на поўдзень ад Мінска. Канцавая чыгуначная станцыя на адгалінаванні Слуцк — Салігорск ад лініі БаранавічыАсіповічы, побач з горадам праходзяць аўтамабільныя дарогі МінскМікашэвічы і БабруйскЧырвоная Слабада. Таксама злучаны аўтабільнымі дарогамі з Любанню, Лунінцом.

Салігорск з'яўляецца адным з самых маладых гарадоў Рэспублікі Беларусь (пазней быў заснаваны толькі Новалукомль). Яго гісторыя пачынаецца з пабудовы I Старобінскага (потым — Салігорскага) калійнага камбіната, пазней пераўтворанага ў 1 рудаўпраўленне ААТ «Беларуськалій» пасля выяўлення багатых радовішчаў калійнай солі на гэтых тэрыторыях. Першапачаткова Салігорск меў назву Новастаробінск (да 1959 года) і статус рабочага пасёлка. Горад — з 1963, з 1965 — цэнтр аднайменнага раёна. Адзін з найбуйнейшых цэнтраў вытворчасці калійных угнаенняў у свеце.

НазваПравіць

 
Стары помнік заснаванню Новастаробінска

Назву «Салігорск» афіцыйна зацвердзілі ў 1959 годзе. Раней у некаторых дакументах Старобінскага райвыканкама, якому падпарадкоўвалася тэрыторыя Салігорска, пасёлак называўся Новастаробінскам (Нова-Старобінскам), аднак дэ-факта такой назвы ніколі не меў[4]. Адмову ад першай назвы некаторыя тлумачаць нягучнасцю зліцця ў ёй слоў «Новы» і «Стары»[5].

Назва «Новастаробінск» прысутнічала на памятным камяні, пастаўленым на месцы заснавання Салігорска:

  10-VIII-1958 тут быў заснаваны горад Нова-Старобінск.
 

Аднак пазней камень быў перанесены на іншае месца, і яму надалі новую таблічку, на якой замест старой назвы напісана ўжо «Салігорск».

ГісторыяПравіць

З'яўленне першых паселішчаў у ваколіцах сучаснага Салігорска датуецца 9—5 тыс. да н. э. У час плямённых аб’яднанняў тут сяліліся дрыгавічы. У эпоху Ранняга Сярэднявечча тэрыторыя горада ўваходзіла ў склад Тураўскага, Кіеўскага і Тураўска-Пінскага княстваў. Пазней гэтыя землі далучыліся да Вялікага Княства Літоўскага, дзе ўваходзілі ў склад Слуцкага княства. У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай тэрыторыя сучаснага Салігорска апынулася пад уладай Расійскай імперыі, у Слуцкім павеце Мінскай губерні. У Першую сусветную вайну з 18 лютага да сярэдзіны снежня 1918 года раён Случы займалі войскі Кайзераўскай Германіі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай гэтыя землі абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з'езду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР. У Другую Сусветную вайну тэрыторыя горада знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

З 1944 па 1954 год тэрыторыя раёна была ў складзе Бабруйскай вобласці.

У 1949 года каля вёскі Чыжэвічы Старобінскага раёна Мінскай вобласці правялі геалагічную экспедыцыю, якая выявіла значныя паклады калійнай солі. На глыбіні 349,5 м свідраваная шчыліна раскрыла тоўшчу, у прарэзе якой былі знойдзены прамысловыя паземы калійных салей. У 1949―1952 гадах на радовішчы здзяйсняліся геолагавыведніцкія працы з мэтаю выяўлення формы і аб'ёму прамысловай часткі радовішча, выяўлення якасці калійных рудаў і атрымання зыходных звестак для геолага-экалагічнай ацэнкі радовішча. Паводле вынікаў гэтай працы былі выяўлены буйныя столкі сырых калійных салей. У 1952 годзе шэраг навукоўцаў, якія працавалі ў галіне адкрыцця і распрацоўкі Старобінскага радовішча калійных салей, былі адзначаны Дзяржаўнай прэміяй СССР[7].

9 чэрвеня 1958 года Урад СССР прыняў пастанову аб пабудове I Старобінскага (потым — Салігорскага) калійнага камбіната (цяпер 1 Рудаўпраўленне ААТ «Беларуськалій»). А 10 жніўня таго ж года на месцы вёскі Вішнёўка Старобінскага раёна пачалося будаванне паселішча для будучых шахцёраў[8]. Пазней у склад места ўвайшлі вёскі Кавалёва Лаза, Пяшчанка, Пакроўка, Круты Бераг, Сяльцо і Цэсліны. 8 жніўня 1959 года Салігорск атрымаў цяперашнюю назву і афіцыйны статус рабочага пасёлка[9].

1 верасня 1959 года ў Салігорску адкрылася пачатковая школа з рускай мовай навучання, пераўтвораная ў 1960 годзе ў сярэднюю школу. У лістападзе 1961 года пачаліся заняткі ў Салігорскім горнахімічным тэхнікуме. У канцы 1959 года пачалося будаванне гарадской паліклінікі, у 1962 годзе — бальніцы (адкрылася ў 1965 годзе). 4 лістапада 1959 года пачаў працаваць Дом культуры будаўнікоў. У траўні 1961 года адкрылася першая ў горадзе бібліятэка. 28 красавіка 1961 года адбыўся ўвод ў эксплуатацыю кінатэатра.

У 1962 годзе Салігорск злучылі чыгункай са Слуцкам. У 1963—1979 гадах у горадзе ўвялі ў эксплуатацыю 4 калійныя камбінаты. У 1964—1967 гадах вялося будаванне Салігорскага вадасховішча. 1 жніўня 1984 года адкрыўся новы будынак чыгуначнай станцыі.

25 снежня 1962 года Салігорск увайшоў у склад Любанскага раёна. 7 сакавіка 1963 года Загадам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР рабочаму пасёлку Салігорску надалі афіцыйны статус горада абласнога падпарадкавання. 6 студзеня 1965 года горад стаў цэнтрам Салігорскага раёна.

НасельніцтваПравіць

 

ЭканомікаПравіць

 
Міхаіл Блішч. «Капры Салігорска», пачатак 1960-х

Буйны цэнтр горназдабываючай прамысловасці Беларусі і адзін з найбуйнейшых у свеце вытворцаў і пастаўшчыкоў калійных мінеральных угнаенняў — вытворчае аб’яднанне ААТ «Беларуськалій». Прадукцыя гэтага прадпыемства пастаўляецца ў Еўропу, Усходнюю Азію, краіны Міжземнамор’я, Паўднёвую Афрыку, Індыю, Кітай, Паўднёвую і Паўночную Амерыку — усяго больш чым у 50 краін свету[17].

Усяго ў Салігорску 62 дзяржаўныя і акцыянерныя прадпрыемствы. Сярод найбуйнейшых — заводы горна-шахтавага абсталявання, рамонтна-механічны, зборнага жалезабетону, жалезабетонных канструкцый, даследча-эксперыментальны, клееных драўляных канструкцый, ліцейна-механічны. Лёгкая прамысловасць — АП «Купалінка» і ЗАТ «Калінка». 6 банкаў і 155 прыватных камерцыйных структур. Гасцініцы «Алеся», «Жамчужына», «Новае Палессе».

У горадзе добра развіты будаўнічы комплекс, які ўключае ААТ «Будтрэст № 3 ордэна Кастрычніцкай рэвалюцыі», народнае прадпрыемства «Шахтаспецбуд» і Домабудаўнічы камбінат.

Грузавыя перавозкі ажыццяўляе Аўтапарк № 3, пасажырскія — Аўтобусны парк № 1.

Абслугоўваннем гараджан займаецца 105 гандлёвых прадпрыемстваў (63 — з дзяржаўнай формай уласнасці, 42 — з недзяржаўнай) і 11 фірменных магазінаў. У горадзе — 72 прадпрыемствы грамадскага харчавання на 7026 пасадачных месцаў.

Служба побыту прадстаўлена камбінатам бытавога абслугоўвання на 206 працоўных месцаў, 3 атэлье, 13 цырульнямі.

КультураПравіць

АдукацыяПравіць

У горадзе знаходзіцца 11 агульнаадукацыйных школ і тры гімназіі, дзе навучаецца каля 18 тысяч навучэнцаў, будаўнічы прафесійны коледж, педагагічны каледж, горнахімічны каледж, эканамічны тэхнікум. Працуе 31 дзіцячая дашкольная ўстанова на 6229 дзяцей. Для арганізацыі пазакласнай выхаваўчай работы дзейнічае 11 спецыялізаваных дзіцячых устаноў. Сярод іх — школа мастацтваў, музычная і мастацкая школы, станцыя юных тэхнікаў, дзіцячы тэатр танца, краязнаўчы музей, цэнтр дзіцячай творчасці.

СлавутасціПравіць

  • Помнік першапраходцам Салігорскіх нетраў — знаходзіцца на вул. імя В.Казлова, адкрыты ў 1977 г. у гонар салігорскіх шахцёраў горнаруднай прамысловасці Беларусі (скульптар Буралкін Г. В., арх. Ткачэнка С. Ф., Блахін У. М.)[18].
  • Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну размешчаны побач з цэнтральнай плошчай горада, паміж скрыжаванняў вуліц У. Леніна і В. Казлова, а таксама вуліц У.Леніна і В.Каржа. Гэты помнік выраблены ў форме бюста. Аўтары помніка: вядомы савецкі скульптар Андрэй Бембель, архітэктары Блахін В. М., Сідзельнікаў А. А.. Помнік усталяваны ў 1979 годзе. Салігорскі помнік У. Леніну занесены ў спіс гісторыка-культурных помнікаў Рэспублікі Беларусь[19].
  • Манументальна-дэкаратыўнае мазаічнае пано «Дрэва жыцця» размешчана на сцяне 12-павярховага жылога дома, які знаходзіцца па адрасу: вул. К.Заслонава, 65. Створана ў 1993 годзе. Аўтарам пано з’яўляецца беларускі мастак-манументаліст Уладзімір Крываблоцкі.
  • Помнік воінам-інтэрнацыяналістам «Чорны цюльпан» адкрыты ў 2003 годзе, знаходзіцца ў парку адпачынку «Кавалёва Лаза». Скульптар В. А. Ламейка, архітэктар І. В. Далматовіч.[18]

Гасцініцы[20]Правіць

  • «Новае Палессе» (вул. Казлова, 33)
  • «Алеся» ААТ «Беларуськалій» (вул. Леніна, 38)

ГалерэяПравіць

Ганаровыя грамадзяне[21]Правіць

  • Мікалай Захаравіч Ашэйчык
  • Андрэй Мікалаевіч Башура
  • Генадзь Аляксандравіч Ванькевіч
  • Лявонцій Дзмітрыевіч Вірыч (1951-2011)
  • Фёдар Сяргеевіч Ваўчок
  • Міхаіл Антонавіч Герасімовіч (1926-2014)
  • Фёдар Фёдаравіч Гурыновіч
  • Ала Валянцінаўна Дымчогла
  • Міхаіл Паўлавіч Дурноў
  • Браніслава Паўлаўна Забродская (1923-2002)
  • Пётр Аляксеевіч Калугін
  • Аляксандр Міхайлавіч Карпеза
  • Валерый Міхайлавіч Кірыенка
  • Аляксандр Тарасавіч Клімянкоў
  • Мікалай Уладзіміравіч Кавалеўскі
  • Андрэй Уладзіміравіч Канапліцкі (1934-2000)
  • Ганна Мікалаеўна Лаўрукевіч
  • Адам Кузьміч Леановіч
  • Леанід Барысавіч Міснік
  • Павел Сцяпанавіч Перакосаў (1923-2007)
  • Георгій Ігнатавіч Савановіч (1939-2008)
  • Генадзь Антонавіч Санько
  • Станіслаў Уладзіміравіч Сабалеўскі
  • Ганна Сцяпанаўна Токарава (1926-2014)
  • Разалія Яхімаўна Чыж (1930-2007)

Кіраўнікі горадаПравіць

Першыя сакратары гарадскога камітэта КПБ
  • Пётр Міхайлавіч Судзілоўскі
  • Аляксандр Флегонтавіч Дзяржыцкі
  • Анатолій Аляксандравіч Саматохін
  • Уладзімір Сяргеевіч Патапенка
  • Мікалай Мікалаевіч Трызнюк
Старшыні гарадскога выканаўчага камітэта
  • Міхаіл Антонавіч Герасімовіч (1959-1963)
  • Генадзь Аляксандравіч Ванькевіч (1963-1967)
  • Канстанцін Канстанцінавіч Гец (1967-1970)
  • Іван Адамовіч Кулеўскі (1970-1973)
  • Мікалай Іванавіч Ефімчык (1973-1978)
  • Уладзімір Сяргеевіч Патапенка (1978-1983)
  • Раман Вячаслававіч Ярмаліцкі (1983-1990)
  • Мікалай Фёдаравіч Юрчык (1990-1997)
  • Ганна Мікалаеўна Лаўрукевіч (1997-2003)
  • Міхаіл Міхайлавіч Амельянчук (2003-2006)
Старшыні раённага выканаўчага камітэта
  • Аляксандр Браніслававіч Рымашэўскі (2006-2017)
  • (в.а.) Аляксандр Рыгоравіч Лапцік (2017)[22]
  • Алег Рыгоравіч Паскробка (2017-ц.ч.)[23]

Гарады-пабрацімы[24]Правіць

Вядомыя асобыПравіць

Гл. таксамаПравіць

ЗноскіПравіць

  1. 1,0 1,1 Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2017 г. і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2016 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу (руск.) . Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (29 сакавіка 2017). Праверана 3 красавіка 2017.
  2. Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU)
  3. Памылка ў зносках: Няправільны тэг <ref>; для зносак belstat2017 няма тэксту
  4. Историческая справка Солигорска (руск.) . Солигорск-Инфо. Праверана 4 сакавіка 2017.
  5. Солигорск сегодня (руск.) . Электронный Солигорск. Праверана 4 сакавіка 2017.
  6. Солигорск: как создавался город, заработавший стране миллиарды долларов (руск.) . Onliner.by. Праверана 4 сакавіка 2017.
  7. Высоцкий Э. А., Кутырло В. Э. Старобинское месторождение калийных солей: история открытия, изучение и перспективы дальнейшего освоения // [1]. — Мн.: Географический факультет БГУ, 2009. — С. 3. — 94 с.
  8. Галерея истории (руск.) . Беларуськалий. Праверана 4 сакавіка 2017.
  9. Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 8 жніўня 1959 г. № 187 Аб утварэнні на тэрыторыі Старобінскага раёна Мінскай вобласці рабочага пасёлка Салігорск // Зборнік законаў Беларускай ССР і указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР. — 1959, № 9.
  10. 10,0 10,1 10,2 Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2011 г. і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2010 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу (руск.) . Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (1 красавіка 2011). Праверана 3 красавіка 2017.
  11. Перепись населения Республики Беларусь. Численность населения областей и районов. Минская область. (руск.) 
  12. Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2012 г. і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2011 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу (руск.) . Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (3 красавіка 2012). Праверана 3 красавіка 2017.
  13. Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2013 г. і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2012 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу (руск.) . Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (3 красавіка 2013). Праверана 3 красавіка 2017.
  14. Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2014 г. і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2013 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу (руск.) . Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (1 красавіка 2014). Праверана 3 красавіка 2017.
  15. Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2015 г. і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2014 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу (руск.) . Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (31 сакавіка 2015). Праверана 3 красавіка 2017.
  16. Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2016 г. і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2015 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу (руск.) . Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (30 сакавіка 2016). Праверана 3 красавіка 2017.
  17. http://www.soligorsk.gov.by/ru/industry/
  18. 18,0 18,1 http://shahter.by/news/reshenie-soligorskogo-rayonnogo-ispolnitelnogo-komiteta-ot-09042013-no-1015
  19. Афіцыйны спіс
  20. http://soligorsk.by/ru/gostinitsy/
  21. Почетные граждане - Солигорский районный исполнительный комитет
  22. https://www.lider-press.by/novosti/novosti-soligorska/9685-naznachen-ispolnyayushchij-obyazannosti-predsedatelya-soligorskogo-rajispolkoma
  23. http://president.gov.by/ru/news_ru/view/reshenie-kadrovyx-voprosov-16791/
  24. Сколько у Солигорска побратимов? // Газета "Лидер-Пресс"

ЛітаратураПравіць

СпасылкіПравіць