Гімн любові — фрагмент біблейскага 1-га ліста да Карынфян святога апостала Паўла (1 Кар 13:1—13). Гэта песня[pl] хвалы, а таксама спроба тлумачэння, што такое любоў, праз пералік яе рыс.

Фрагмент 1-га ліста да Карынфян на папірусе III стагоддзя (1 Кар 7:33—8:4, Папірус 15[en]).

Паводле апостала Паўла, дар любові надае сэнс і каштоўнасць усім астатнім духоўным дарам[en]. Апостал Павел сцвярджае, што любоў — гэта імкненне да дабра і шчасця. Гэта прынясенне сябе ў бескарыслівы дар, сіла, якая пераадольвае эгаізмне шукае свайго», 1 Кар 13:5). Ён таксама падкрэслівае важнасць самой веры праз некрытычны давер («усяму верыць, на ўсё спадзяецца», 1 Кар 13:7).

«Гімн любові» таксама называюць «Песняй песняў Новага Запавету»[1]. У сваю чаргу, Папа Рымскі Бенедыкт XVI у сваёй першай энцыкліцы «Бог ёсць Любоў[en]» («Deus caritas est», 2005) назваў «Гімн любові» «вялікай хартыяй усёй касцёльнай паслугі»[2].

Тэкст «Гімна любові» ў якасці біблейскага чытання часта суправаджае сакрамэнт[en] шлюбу ў хрысціянскіх цэрквах. Фрагменты і асобныя цытаты з «Гімна любові», а таксама іх парафразы нярэдка выкарыстоўваюцца ў разнастайных мастацкіх творах, у тым ліку ў літаратуры, музыцы і кіно Перайсці да раздзела ««Гімн любові» ў культуры».

Пераклады на беларускую мовуПравіць

Уся Біблія або асобныя яе часткі неаднаразова перакладаліся на беларускую мову, аднак агульнапрынятага і прызнанага ўсімі канфэсіямі перакладу не існуе. Ніжэй змешчаны некаторыя з перакладаў «Гімна любові» на беларускую мову, тэксты перакладаў прыведзены ў арыгінальных варыянтах правапісу.

ГісторыяПравіць

 
Апостал Павел на карціне Рэмбранта.

«Гімн любові» з’яўляецца часткай Першага ліста да Карынфян апостала Паўла.

Першы раз Павел наведаў Карынф пад каней 50 года і заставаўся там каля васямнаццаці месяцаў. За гэты час ён навярнуў у хрысціянства значную колькасць язычнікаў і яўрэяў, арганізаваў жыццё хрысціянскай супольнасці. Аднак, калі Павел ад’ехаў, аказалася, што нованавернутыя хрысціяне не адмовіліся да канца ад старых звычак і былога ладу жыцця. Некаторыя заставаліся пад моцным уплывам язычніцтва, іншыя хацелі вярнуцца ў іўдаізм. Найбольшай праблемай быў удзел у язычніцкіх культах, выпадкі святатацтва падчас Эўхарыстыі, схільнасць да экстатычных станаў, як у містэрыйных культах, сексуальная свабода, а таксама прыняцце язычніцкай філасофіі, асабліва платанізму, што вяло да адкідвання істотнай праўды веры — уваскрашэння цела[10].

Першае пасланне да Карынфян магчыма было напісана Паўлам восенню 54 года, калі Павел знаходзіўся ў Эфесе падчас другога місійнага падарожжа. Прычынай напісання паслання быў візіт людзей Хлоі і ліст карынфян, у якім яны задавалі апосталу пытанні і выказвалі свае сумненні (1 Кар 7,1). Адказваючы, Павел згадвае таксама іншыя складаныя сітуацыі, якія мелі месца ў карынфскай супольнасці: падзелы паміж хрысціянамі, казіродства, распусту, стаўленне да ўлады, выбар жыццёвага стану — сужэнства або цэлібат, спажыванне мяса, ахвяраванага ідалам, парадак на літургічных сходах, карыстанне з розных дароў Духа Святога і самае істотнае — пытанне наконт уваскрашэння і вечнага жыцця[10].

Вакол гісторыі стварэння «Гімна любові» існуе шэраг сумнеўных момантаў, якія можна падзяліць на тры катэгорыі:

  • Сумненні адносна часу напісання: некаторыя даследчыкі мяркуюць, што тэкст «Гімна любові» апостал Павел пісаў не адначасова з асноўнай часткай Ліста (Вайс[11], Барэт[12], Канцэльман[13]).
  • Сумненні ў аўтарстве: некаторыя даследчыкі, напрыклад Э.Л. Ціт, лічылі «Гімн любові» «непаўлавай устаўкай»[14].
  • Сумненні ў размяшчэнні Гімна: не выключана, што Гімн можа быць памылкова ўключаны ў змест Ліста (В. Шэнк).

Аналіз «Гімна любові»Правіць

НазваПравіць

«Гімн любові» належыць да характэрнага для Старажытнай Грэцыі жанру гімна, «гімна хвалы найвышэйшай дабрадзейнасці», які пранік у яўрэйскую традыцыю мудрасці (Мдр 7:22—8:1 і 3 Езд 4:34—40)[15].

У гімне апостал Павел апісвае паняцце любові тэрмінам «ἀγάπη»[16], які мае нявызначаную гістарычную этымалогію[17][18]. У дабіблейскай грэчаскай мове гэты тэрмін амаль ніколі не ўжываўся ў форме назоўніка[18]. Ён выкарыстоўваўся або ў форме дзеяслова («ἀγαπᾶν»), або ў форме прыметніка («ἀγαπητός»). Дзеяслоўная форма «ἀγαπᾶν» мае мноства значэнняў (праяўляць прыхільнасць, пераконваць, лашчыць, жадаць, быць задаволеным, атрымліваць задавальненне ад нечага і г.д.), але найбольш распаўсюджаным яго значэннем было «праяўляць любоў»[18]. Прыметнік «ἀγαπητός» ужываўся, напрыклад, у такіх выразах, як «любімае дзіця», і азначаў «больш любімае, чым астатнія нашчадкі»[18]. Форма назоўніка была ўведзена перакладчыкамі Септуагінты пры перакладзе Песні песняў Саламона: тут гэтае слова ўпершыню становіцца тэрмінам, які азначае любоў. А ў Новым Запавеце гэты тэрмін становіцца асноўным для абазначэння любові[18][19]. Тэрмін «ἀγάπη» не мае нічога агульнага з магічнай сілай «ἐρᾶν» («кахаць»), але ў ім ёсць нешта ад цеплыні «φιλεῖν» («любіць»)[18]. У біблейскай грэчаскай мове ён выкарыстоўваецца для адлюстравання любові Бога і зазвычай азначае прывілеяванае становішча чалавека ў вачах Бога, які ўзлюбіў яго па-над усім[18][20].

У старажытналацінскіх перакладах і ў Вульгаце выкарыстоўваюцца лацінскія адпаведнікі «caritas» або «dilectio»[19]. У «Гімне любові» выкарыстоўваецца менавіта слова «caritas», але апрача гэтага выпадку сустракаецца даволі рэдка. «Caritas» звычайна асацыіруецца з міласэрнасцю і з’яўляецца тэрмінам значна бяднейшым, чым «ἀγάπη»[19].

ЗместПравіць

Гімн складаецца з трох тэматычных частак[21]:

  • Вершы 1—3: пра бессэнсоўнасць дароў пры адсутнасці любові
  • Вершы 4—7: пра сутнасць любові
  • Вершы 8—13: пра нятленнасць любові

Першая часткаПравіць

 
Карціна Андрэа дзі Нікола[en] «Любоў» (англ.: «Charity», 1495—1500).

1Калі я гавару мовамі людзей і анёлаў, а любові не маю, я — як медзь звонкая або гулкія цымбалы. 2Калі маю дар прароцтва і спазнаў усе таямніцы, і маю ўсякія веды і паўнату веры, каб перастаўляць горы, а любові не маю, то я — нішто. 3Калі раздам усю маёмасць сваю і аддам цела сваё на спаленне, а любові не маю, няма мне з гэтага ніякай карысці.

У 12-м раздзеле Першага ліста да Карынфян, які непасрэдна папярэднічае «Гімну любові», апостал Павел пералічвае дары Святога Духа: слова мудрасці, слова пазнання, вера, дар аздараўлення, моц чыніць цуды, прароцтва, распазнаванне духаў, розныя мовы, тлумачэнне моваў (1 Кар 12:8—10). Завяршаючы размову пра гэтыя дары, аўтар заклікае: «Але імкніцеся да большых дароў, і я пакажу вам шлях яшчэ больш дасканалы» (1 Кар 12:30). Гэты заклік з’яўляецца ўводзінамі ў тэкст гімна і адначасова арыенцірам да першай яго часткі.

У першай частцы Гімна апостал Павел звяртаецца да любові («αγαπη»), як да найвышэйшага з дароў. Уся частка пабудавана паводле адной мадэлі: аўтар паслядоўна пералічвае дары, якія могуць быць у чалавека, а таксама ўчынкі, якія чалавек можа здзейсніць, — і абвяшчае, што ўсе гэтыя рэчы нішто пры адсутнасці любові. Пераходзячы ад аднаго дару да іншага, апостал прытрымліваецца парадку дароў з пункту гледжання ўзрастання іх значнасці: ад дару размовы на мовах («калі я гавару мовамі людзей і анёлаў»), праз інтэлектуальныя дары («калі маю дар прароцтва і спазнаў усе таямніцы, і маю ўсякія веды») і дары, звязаныя з верай («калі маю… паўнату веры, каб перастаўляць горы»), да ўчынкаў бескарыслівага дабра і самаахвяравання («калі раздам усю маёмасць сваю і аддам цела сваё на спаленне»). Такім чынам, паводле апостала Паўла, чалавек можа ўсё выказаць, усё ведаць, усё магчы, але гэта не прынясе яму асабіста ніякай карысці, калі ён не будзе мець у сабе любові. Для Царквы, для грамады веруючых гэтыя дары не губляюць карысці, але тых, хто гэтымі дарамі валодае, яны не збаўляюць[22].

У першым вершы адметным з’яўляецца слова «цымбалы», якое часта выкарыстоўваецца ў Старым Запавеце, у той час як у Новым Запавеце яно выкарыстоўваецца толькі ў гэтым месцы[23]. У часы Паўла гэта быў інструмент, які выкарыстоўваўся ў язычніцкіх культах, асабліва для пакланення Кібеле і Дыянісу[23][24]. Па гэтай прычыне Х. Рызенфельд[de] меркаваў, што спасылка на «гулкія цымбалы» мае адносіны да язычніцкага мінулага Карынфян, якое таксама згадваецца ў 1 Кар 12:2 («калі вы былі язычнікамі»)[25]. У другім вершы «перасоўванне гор» азначае здзяйсненне немагчымага[23], знішчэнне любых перашкод на шляху, якімі б вялікімі яны ні былі[22]. Верш сканчваецца высновай «я быў бы нічым», якая паказвае, што хрысціянін існуе толькі дзякуючы любові. У трэцім вершы згадваецца спаленне на кастры[en]kauthesōmāi», але не «kauthesō-māi»), якое ў старажытнасці лічылася самым жорсткім відам пакарання.

Другая часткаПравіць

 
Карціна Антоніса ван Дэйка «Любоў» (англ.: «Charity», 1627—1628).

4Любоў доўгацярплівая, любоў ласкавая, не зайздросціць, любоў не пыхлівая, не ганарыцца, 5не бессаромная, не шукае свайго, не гневаецца, не памятае зла, 6не радуецца несправядлівасці, але радуецца разам з праўдай. 7Усё зносіць, усяму верыць, на ўсё спадзяецца, усё церпіць.

Другая частка гімна (вершы 4—7) прысвечана пераліку якасцяў любові. Апостал Павел апісвае любоў 15 дзеясловамі[~ 1], якія ўтвараюць своеасаблівы «кодэкс» паводзін хрысціяніна па адносіне да іншага чалавека. У гэтай частцы гімна пералічваюцца цноты, якія адначасова з’яўляюцца як прычынай, так і вынікам любові — гэта цярплівасць, прабачэнне, пакора, а таксама гатоўнасць рабіць дабро.

Адметным у 4-ым вершы з’яўляецца дзеяслоў «χρηστεύεται», які ў беларускіх перакладах зазвычай перадаецца прыметнікамі «ласкавая» або «міласэрная», а В. Сёмуха перакладае дзеясловам «умілажальваецца». У грэчаскай мове гэтае слова ўжывалася толькі ў ролі назоўніка («χρηστός») і прыметніка («χρηστότης»). Дзеяслоўная ж форма сустракаецца толькі ў біблейскіх тэкстах. Першае задакументаванае выкарыстанне гэтага тэрміну ў форме дзеяслова адносіцца да апакрыфічных Псалмоў Саламона[en] 9, 1 («τίνι χρηστεύση, ο θεός»). У Новым Запавеце гэты тэрмін сустракаецца толькі ў гэтым месцы. Яшчэ два выкарыстанні гэтага дзеяслова можна сустрэць у Клімента Рымскага[26]. Нямецкі тэолаг Адольф фон Гарнак[en] выказваў здагадку, што апостал Павел запазычыў гэты тэрмін з Крыніцы Q[27].

Любоў «доўгацярплівая» (дзеяслоў «μακροθυμει») і любоў «ласкавая» (дзеяслоў «χρηστεύεται») утвараюць своеасаблівую пару. Калі першая якасць — пасіўны аспект любові, то другая — яе актыўны аспект[26]. Любоў «доўгацярплівая» — значыць марудная на гнеў, марудная на крыўду і помсту. Любоў зносіць крыўды, не адказваючы крыўдзіцелю тым жа[28]. Любоў «ласкавая», у сваю чаргу, уяўляе сабой дзейсную характарыстыку любові[29]. Любоў «ласкавая» пастаянна імкнецца аказаць паслугу бліжняму[30].

Далей ідзе пералік васьмі адмоўных азначэнняў паняцця любові: восем якасцяў, якія ёй не ўласцівы. Гэтыя азначэнні раскрываюць змест паняцця доўгацярпення і маюць між сабой блізкую сувязь. Так, той, хто мае зайздрасць да пераваг іншага чалавека, — той вывышаецца, гаворачы пра свае ўласныя вартасці; той ганарыцца, г. зн. увесь напоўнены пачуццём самаздаволенасці; той пагарджае іншымі[30]. Паводле А. П. Лапухіна[ru], адмоўныя азначэнні любові можна падзяліць на дзве групы: першыя чатыры маюць на ўвазе злоўжыванне духоўнымі дарамі, а наступныя чатыры больш адносяцца да хрысціянскага жыцця наогул[30].

Любоў «не бессаромная» (дзеяслоў «οὐκ ἀσχημονεῖ»). Пад бессаромнасцю трэба разумець адсутнасць ветлівасці, пачцівасці, якая заўважалася ў некаторых карынфян. Гэта праяўлялася, напрыклад, у тым, што яны часам не давалі гаварыць на багаслужэбных зборах людзям, якія валодалі больш карыснымі для Царквы дарамі, гаворачы ўвесь час самі[30].

Любоў «не шукае свайго» («οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς»). У кожнага з нас ёсць свае правы, але той, хто любіць бліжняга, зусім забываецца на гэтыя правы і клапоціцца толькі пра тое, каб іншыя былі задаволены. Шчасце заключаецца ў тым, каб даваць, і ў тым, каб служыць[31]. Некаторыя ж карынфяне лічылі іначай (што бачна з глаў 6 і 8)[30].

Любоў «не гневаецца» («οὐ παροξύνεται»). Апостал Павел не схільны разглядаць запальчывы, раздражняльны нораў, як нявінную слабасць, але памяшчае яго ў шэраг якасцяў супярэчных любові[30]. Паводле Генры Друманда[en], нішто не можа ў такой ступені зрабіць жорсткім жыццё, пасеяць варожасць, разбурыць святыя сямейныя сувязі, пазбаўляць мужчын іх мужчынскай, спакойнай годнасці, жанчын — сапраўднай жаноцкасці, дзяцей — ласкавай чыстасардэчнасці, як, так званыя, хібнасці характару, пануры, запальчывы, раздражняльны нораў.

Любоў «не памятае зла» («οὐ λογίζεται τὸ κακόν»). Гэта значыць, не ставіць іншым у віну зробленае імі зло. У аснове такой адносіны да бліжніх ляжыць перакананне, што ніхто не хоча наўмысна прыносіць шкоду іншаму. Той, хто любіць, давярае іншым людзям[30].

Любоў «не радуецца несправядлівасці» («οὐ χαίρει τῇ ἀδικίᾳ»), «але радуецца разам з праўдай» («συγχαίρει δὲ τῇ ἀληθείᾳ·»). З гэтага месца зноў пачынаецца пералік станоўчых уласцівасцяў любові. Праўда тут, як і любоў, увасабляецца. Яны — як родныя сёстры: калі праўда радуецца, то з ёю цешыцца і любоў. Нават у выпадку, калі гэтая праўда разыходзіцца з асабістымі меркаваннямі чалавека, любоў вітае яе[30].

Любоў «усё зносіць» («πάντα στέγει»). Гэта значыць, прабачае ўсе недахопы бліжняга. Пры гэтым, любоў у неабходных выпадках бярэ на сябе ўсе непрыемныя наступствы, якія могуць узнікнуць з такога стаўлення да правіннасцяў людзей[32].

Любоў «усяму верыць» («πάντα πιστεύει»). Гэта значыць, заўсёды давярае людзям, спадзеючыся на тое, што найлепшыя пачуцці ні ў кім не могуць заглухнуць назаўжды. Гэты давер служыць асновай для пакрывання чужых недахопаў і заган[32].

Любоў «на ўсё спадзяецца» («πάντα ἐλπίζει»), «усё церпіць» («πάντα ὑπομένει»). Бывае, што для веры ў выпраўленне чалавека ўжо не застаецца месца ў душы таго, хто любіць: сумная рэчаіснасць руйнуе гэтую веру. Але і тады, з падзеннем веры або ўпэўненасці ў выпраўленні бліжняга, сэрца таго, хто любіць, не пакідае надзея на тое, што дабро павінна ў рэшце рэшт перамагчы. Любоў у гэтым спадзяванні на выпраўленне чалавека не стамляецца і цярпліва зносіць усе засмучэнні[32].

Трэцяя часткаПравіць

 
Карціна Адольфа-Вільяма Бугеро «Любоў» (англ.: «Charity», 1878).

8Любоў ніколі не мінае. Не так як прароцтвы, якія спыняцца, ці мовы, якія змоўкнуць, ці веды, якія скончацца. 9Бо мы часткова пазнаем і часткова прарочым, 10а калі настане дасканалае, тады тое, што частковае, знікне. 11Калі я быў дзіцём, то як дзіця гаварыў, як дзіця думаў, як дзіця разважаў; а калі стаў мужчынам, то пакінуў дзіцячае. 12Бо цяпер мы бачым праз люстэрка, цьмяна, а тады — тварам у твар. Цяпер я ведаю часткова, тады ж спазнаю так, як і я спазнаны. 13А цяпер трываюць вера, надзея і любоў — гэтыя тры, але найбольшая з іх — любоў.

Трэцяя частка гімна (вершы 8—13) апавядае пра нятленнасць любові. Асноўная думка гэтай часткі гімна: духоўныя дары знікаюць, а любоў застаецца вечна. Нават найважнейшыя пасля любові цноты — вера і надзея — зазнаюць некаторыя змены, і толькі любоў будзе заўсёды нязменная[32].

У гэтай частцы гімна апостал Павел праводзіць шэраг супрацьпастаўленняў: у 8-ым вершы — гэта супрацьпастаўленне часовага і вечнага, у вершах 9—10 — частковага і дасканалага, у 11-ым — дзіцячага і дарослага («дзіця» — «муж»), апроч таго праз усю гэтую частку праводзіцца скразная апазіцыя цяперашняга і будучыні («цяпер» — «тады»).

У 12-м вершы апостал гаворыць, што ў цяперашнім жыцці мы пасцігаем боскае, нібыта ў люстэркавым адлюстраванні. Гэтае параўнанне з часам згубіла сваю актуальнасць, бо сучасныя люстэркі якасна адлюстроўваюць навакольны свет, у той час як у старажытнасці іх рабілі з метала, зазвычай з адшліфаванай да бляску медзі, і адлюстраванне атрымоўвалася скажонае. З гэтай прычыны ў сучасных перакладах фразу «як у люстэрку» («δι' ἐσόπτρου») часцей за ўсё перакладаюць выразамі накшталт «як скрозь цьмянае шкло», «як скрозь мутнае шкло».

Выраз «тварам у твар» — гэта семітызм, які азначае блізкі і прамы кантакт. Гэты выраз таксама сустракаецца ў кнізе Быццё (Быц 32:30)[13].

У завяршальным 13-м вершы апостал звяртаецца ад часовых рэчаў да вечных. У папярэдніх вершах ён казаў пра тое, што духоўныя дары з часам скончаць сваё існаванне, цяпер жа ён гаворыць пра тое, што ніколі не знікне і да набыцця чаго, адпаведна, варта імкнуцца. Гэта тры найважнейшыя цноты хрысціянства — вера, надзея і любоў. Аўтар супрацьпастаўляе гэтыя тры цноты тром духоўным дарам, якія ўзгадваліся раней — дару моў, дару прароцтва і дару ведаў. Сярод трох найвышэйшых цнот, апостал Павел падкрэслівае вышэйшасць любові, бо гэта боская цнота. Пра Бога нельга сказаць, што Ён верыць і спадзяецца, але можна сказаць, што Ён — любіць. Любоў належыць да самой Яго сутнасці. Такім чынам, для хрысціяніна любоў — гэта мэта, а вера і надзея — сродкі, якія вядуць да дасягнення гэтай мэты[33].

Старажытныя паралеліПравіць

Даследчыкі адзначаюць, што існуе шмат старажытных тэкстаў падобных да «Гімна любові» (зазвычай да пэўных частак гімна). Сярод грэчаскіх тэкстаў найбольш важнымі паралелямі з’яўляюцца[34]:

Сярод яўрэйскіх тэкстаў сустракаюцца наступныя паралелі[21]:

«Гімн любові» ў культурыПравіць

Асобныя фразы з «Гімна любові» нярэдка выкарыстоўваліся ў якасці назваў для мастацкіх твораў. Так, фраза «цяпер мы бачым быццам праз мутнае шкло, не выразна» (1 Кар 13:12) абыгрываецца ў назвах наступных твораў:

Фрагменты «Гімна любові», а таксама іх парафразы можна сустрэць у наступных літаратурных творах:

Некаторыя кампазітары выкарыстоўвалі тэкст «Гімна любові» ў сваіх музычных творах:

  • Мотэт «Cum essem parvulus» (Арланда дзі Ласа[en], 1582). У якасці тэксту музычнага твору выкарыстаны вершы 11—13 гімна.
  • Песенны цыкл «Чатыры сур’ёзныя песні[en]» (Іаганес Брамс, 1896). У тэксце чацвёртай песні цыкла цытуюцца вершы 1—3, 12—13.
  • Песня «Watered-Down Love[pl]» (Боб Дылан, 1981). На працягу ўсёй песні Дылан пералічвае якасці любові ў адпаведнасці з 4—7 вершамі гімна.
  • Сімфонія № 6 «Літургічная» для аркестра, фартэпіяна і хора (Андрэй Эшпай[en], 1988).
  • Песня «Monte Castelo[en]» («Legião Urbana[en]», 1989). Тэкст песні ўяўляе сабой сумесь «Гімна любові» і «Санета 11» партугальскага паэта Луіса дэ Камоэнса.
  • Песня «Song for the Unification of Europe» (Збігнеў Прайснер, 1993). Твор ахоплівае ўвесь тэкст «Гімна любові» толькі ў крыху скарочаным і адаптаваным выглядзе, выконваецца на арыгінальнай для гімна грэчаскай мове.
  • Песня «Moving Mountains» («Thrice[en]», 2008). Песня пабудавана на парафразах вершаў 1—3.
  • Песня «Same Love[en]» (Macklemore[en] і Раян Льюіс[en], 2012). У песні цытуецца 4 верш гімна.

Таксама цытаты з «Гімна любові» можна сустрэць у кіно:

ЗаўвагіПравіць

  1. У адрозненні ад арыгінальнага грэчаскага тэксту, у беларускіх перакладах некаторыя з пералічаных якасцяў любові прыводзяцца ў форме прыметнікаў.

ЗноскіПравіць

  1. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie z języków oryginalnych / Ks. Kazimierz Romaniuk (red.). — Poznań-Warszawa: Wydawnictwo Pallotinum, 1980. — 1291 p.
  2. Бенедыкт XVI. Deus caritas est (бел.) . Сайт «Libreria Editrice Vaticana». Праверана 30 снежня 2020.
  3. Біблія. Пераклад Я. Станкевіча і М. Гітліна, 1973, с. 176—177
  4. Новы Запавет і Псальмы. Пераклад Л. Дзекуць-Малея і А. Луцкевіча, 1991, с. 258
  5. Біблія. Пераклад Васіля Сёмухі, 2002, с. 1438—1439
  6. Біблія. Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь, 2012, с. 1016
  7. Новы Запавет. Кніга Прыповесьцяў. Пераклад Антонія Бокуна, 2016, с. 314—315
  8. Новы Запавет. Пераклад Рымска-Каталіцкага Касцёла на Беларусі, 2017, с. 398—399
  9. Новы Запавет Госпада нашага Іісуса Хрыста. The Gideons International, 2017, с. 358
  10. 10,0 10,1 Новы Запавет. Пераклад Рымска-Каталіцкага Касцёла на Беларусі, 2017, с. 378—379
  11. Weiss, Der erste Korintherbrief, 1910, pp. XL—XLIII
  12. Barrett, A Commentary on the First Epistle to the Corinthians, 1968, p. 154
  13. 13,0 13,1 Conzelmann, Der erste Brief an die Korinther, 1981
  14. Eric L. Titus. Did Paul Write I Corinthians 13? (англ.)  // Journal of Bible and Religion. — Oxford University Press, 1959. — Vol. 27. — № 4. — P. 299—302.
  15. The New Jerome Biblical Commentary / Edited by Raymond Edward Brown, Joseph A. Fitzmyer, Roland Edmund Murphy. — Prentice Hall, 1990. — 1484 p. — ISBN 9780136149347.
  16. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄ 13 κεφάλαιο. Сайт «Bible.by». Праверана 30 снежня 2020.
  17. J.H. Moulton, G. Milligan. Ἀγαπάω, ἀγάπη, ἀγαπητός // The Vocabulary of the Greek Testament. — London: Hodder and Stoughton, 1914. — P. 2.
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 18,4 18,5 18,6 G. Quell, E. Stauffer. Ἀγαπάω, ἀγάπη, ἀγαπητός // Theological Dictionary of the New Testament / Edited by G. Kittel, G. Friedrich, translated by G.W. Bromiley. — Grand Rapids, Michigan: Wm. B. Eerdmans Publishing Company, 1964. — Vol. 1. — P. 36. — (Theological Dictionary of the New Testament).
  19. 19,0 19,1 19,2 Dąbrowski, Listy do Koryntian, 1965, p. 253
  20. Godet, Commentary on First Corinthians, 1977, p. 665
  21. 21,0 21,1 Friedrich Lang. Die Briefe an die Korinther. — Gottingen und Zurich: Vandenhoeck & Ruprecht, 1986. — P. 181.
  22. 22,0 22,1 Лопухин, Толковая Библія, 1913, с. 99
  23. 23,0 23,1 23,2 Dąbrowski, Listy do Koryntian, 1965, p. 255
  24. Fee, The First Epistle to the Corinthians, 2014, p. 700
  25. Riesenfeld, Note supplémentaire sur I Cor. XIII, 1946, pp. 50—53
  26. 26,0 26,1 Fee, The First Epistle to the Corinthians, 2014
  27. Geoffrey William Bromiley. χρηστός, χρηστότης, χρηστεύομαι, χρηστολογία // Theological Dictionary of the New Testament / Edited by Gerhard Kittel, Geoffrey William Bromiley, Gerhard Friedrich, translated by Geoffrey William Bromiley. — Wm. B. Eerdmans Publishing, 1964. — Vol. 9. — P. 491. — 696 p. — (Theological Dictionary of the New Testament).
  28. Dąbrowski, Listy do Koryntian, 1965, p. 257
  29. Geoffrey William Bromiley. χρηστός, χρηστότης, χρηστεύομαι, χρηστολογία // Theological Dictionary of the New Testament / Edited by Gerhard Kittel, Geoffrey William Bromiley, Gerhard Friedrich, translated by Geoffrey William Bromiley. — Wm. B. Eerdmans Publishing, 1964. — Vol. 9. — P. 492. — 696 p. — (Theological Dictionary of the New Testament).
  30. 30,0 30,1 30,2 30,3 30,4 30,5 30,6 30,7 Лопухин, Толковая Библія, 1913, с. 100
  31. Henry Drummond[en]. The Greatest Thing in the World. — J. Pott & Company, 1890. — P. 30. — 56 p.
  32. 32,0 32,1 32,2 32,3 Лопухин, Толковая Библія, 1913, с. 101
  33. Лопухин, Толковая Библія, 1913, с. 103
  34. Conzelmann, Der erste Brief an die Korinther, 1981, p. 266
  35. Giovanni's Room (Page 16) (англ.) . Сайт «Books'Cool». Праверана 30 снежня 2020.
  36. A Walk to Remember - Page 36/40 (англ.) . Сайт «NovelFree.by». Праверана 30 снежня 2020.
  37. ИЗГНАНИЕ: НАДРЫВ (руск.) . Сайт часопіса «Кинотексты». Праверана 11 студзеня 2020.

ЛітаратураПравіць

Пераклады Першага ліста да Карынфян на беларускую мовуПравіць

  • Першы ліст сьвятога Паўлы апостала да Карынцян // Сьвятая Бібля: Кнігі сьвятога пісьма Старога й Новага закону / Пераклад Я. Станкевіча і М. Гітліна. — Нью-Ёрк, 1973. — 840 + 260 с.
  • Пе́ршае Пасланьне да Карыньцянаў Сьвятога Апостала Паўлы // Новы Запавет і Псальмы / Пераклад Л. Дзекуць-Малея і А. Луцкевіча. — Біблейскія грамадства, 1991. — 353 + 93 с.
  • Першае пасланьне да Карынфянаў // Біблія. Кнігі Сьвятога Пісаньня Старога і Новага Запавету кананічныя ў беларускім перакладзе / Пераклад В. Сёмухі. — Duncanville, USA: World Wide Printing, 2002. — 1536 с. — 10 000 экз. — ISBN 1-58712-085-2.
  • Першы ліст да Карынцянаў // Біблія. Кнігі Святога Пісання Старога і Новага Запаветаў. — Мінск: Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь, 2012. — 1120 с. — 4 000 экз. — ISBN 978-985-6183-14-6.
  • Першае пасланьне да Карыньцянаў апостала Паўла // Новы Запавет. Кніга Прыповесьцяў / Пераклад А. Бокуна. — Мінск: Пазітыў-цэнтр, 2016. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-6983-69-9.
  • Першае пасланне да Карынцянаў // Новы Запавет / Секцыя па перакладзе літургічных тэкстаў і афіцыйных дакументаў Касцёла Камісіі Божага Культу і Дысцыпліны Сакрамэнтаў пры Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў у Беларусі. — Мінск: Про Хрысто, 2017. — 688 с. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-7074-80-8.
  • Да Кары́нфян першае пасланне святога Апостала Паўла // Новы Запавет Госпада нашага Іісуса Хрыста / Пераклад з грэчаскай мовы на беларускую Біблейскай камісіі Беларускай Праваслаўнай Царквы. — Мінск: Прынткорп. — 499, [11] с. — 30 000 экз.

Аналіз Першага ліста да Карынфян у літаратурыПравіць

СпасылкіПравіць