Адкрыць галоўнае меню

Дзень Волі

Нацыянальнае свята Беларусі, угодкі абвяшчэння незалежнасці Беларускай Народнай Рэспублікі 25 сакавіка 1918 года

Дзень Волі, Дзень Незалежнасці — беларускае свята, гадавіна абвяшчэння незалежнасці першай нацыянальнай дзяржавы — Беларускай Народнай Рэспублікі (25 сакавіка 1918 года прынята Трэцяя Устаўная грамата). У Рэспубліцы Беларусь святкуецца на неафіцыйным узроўні, таксама адзначаецца беларускай дыяспарай.

Дзень Волі
Дзень Волі
Тып неафіцыйнае свята (Беларусь і беларуская дыяспара)
Дата 25 сакавіка
Святкаванне мітынгі і шэсці
Звязана з Абвяшчэнне незалежнасці Беларускай Народнай Рэспублікі

Змест

НазваПравіць

 
Паштоўка БНР

Першая афіцыйная назва свята — Дзень абвяшчэння (дзяржаўнай) Незалежнасці Беларусі[1]. Упершыню назву надалі ў 1921 годзе ў «Дэкларацыі ўрада Беларускай Народнай Рэспублікі з прычыны трэцяй гадавіны абвяшчэння дзяржаўнай незалежнасці Беларусі», якая пачынаецца словамі: Дзень 25 сакавіка — нацыянальнае сьвята Беларусі <…> Тры гады таму … Беларуская Дзяржаўная Рада … абвесьціла наш край Дзяржавай вольнай ад нікога незалежнай. <…> Моцна трымае Рэвалюцыйны Беларускі Урад у сваіх руках сьцяг незалежнасьці і непадзельнасьці роднага краю[2]. Гэтая назва таксама зазначаецца ў «Адозьве Рады БНР і Рады Міністраў БНР да беларускага й жыдоўскага народаў» ад 25 сакавіка: …вялікі гістарычны дзень 25 сакавіка 1918 году — Дзень апавешчаньня Незалежнасьці Беларускай Народнай Рэспублікі[3].

Назва Дзень Волі ўпершыню з’явілася ў спецыяльным выпуску газеты «Свабода», які выйшаў у 1990 годзе[1].

ГісторыяПравіць

25 сакавіка 1918 года ў Менску Рада Беларускай Народнай Рэспублікі (былы выканаўчы камітэт Усебеларускага з’езда) прыняла Трэцюю Устаўную грамату, згодна з якой Беларуская Народная Рэспубліка абвяшчалася вольнай і незалежнай дзяржавай. Рада БНР пастанавіла, што Брэсцкі мірны дагавор, падпісаны бальшавікамі і немцамі, страціў моц, таму заклікала перагледзець яе ўмовы.

Дзяржаўнымі сімваламі Беларускай Народнай Рэспублікі сталі бела-чырвона-белы сцяг і герб Пагоня, дзяржаўнай і абавязковай мовай — беларуская (з 12 красавіка 1918 года)[4]. Ад 11 кастрычніка 1918 года дзейнічала часовая канстытуцыя, праводзілася выдача пашпартоў[4][5].

СвяткаваннеПравіць

 
Святкаванне ўгодкаў абвяшчэння незалежнасці Беларускай Народнай Рэспублікі ў Віленскай беларускай гімназіі, 1935 г.
 
Мітынг на Дзень Волі, 1998 год. За мікрафонам выступае Алесь Бяляцкі

Упершыню ўгодкі абвяшчэння незалежнасці Беларускай Народнай Рэспублікі адзначылі ў 1919 годзе ў Гродне[6]. Другое адзначэнне прыпала на польскую акупацыю. У Менску ў будынках беларускіх арганізацый прайшлі культурныя мерапрыемствы, вучні беларускіх школ і прытулкаў наведалі каталіцкія і праваслаўныя набажэнствы. У Юбілейным доме ў Менску адбыўся Урачысты Сход Нацыянальнага Камітэта. Таксама святкаванне прайшло ў Гродне ў будынку Беларускай хаткі[6].

З 1921 года цэнтрам святкавання Дня Незалежнасці становіцца Вільня ў падуладнай Польшчы Заходняй Беларусі, арганізацыяй займаўся Беларускі нацыянальны камітэт. 29 сакавіка 1921 года ў віленскім Браніфратэрскім касцёле Адам Станкевіч правёў урачыстую імшу, якую завяршыў казаннем на беларускай мове. Святая імша стала трывалай традыцыяй святкавання 25 сакавіка ў Вільні, пазней набажэнства праводзілася ў касцёле Святога Мікалая. Апошняе агульнае святкаванне віленскіх беларусаў прайшло ў 1925 годзе, якое таксама было сумешчана з юбілеем выдавецкай дзейнасці Францішка Скарыны. У святкаванні заўсёды актыўна ўдзельнічалі вучні Віленскай беларускай гімназіі і беларускія студэнты ўніверсітэта Стэфана Баторыя[6].

 
Дзень Волі-2007 у Мінску

У кастрычніку 1925 года на Другой Усебеларускай канферэнцыі ў Берліне частка міністраў БНР перадала свае мандаты ўраду БССР. Сярод беларускага руху Заходняй Беларусі пашырылася думка, што ідэя БНР вычарпаная, а Заходняя Беларусь мусіць стаць часткай Савецкай Беларусі. Найбольш да гэтага схіляліся дзеячы Беларускай сялянска-работніцкай грамады. На пасяджэнні віленскага Беларускага нацыянальнага камітэта ў пачатку сакавіка 1926 года было вырашана адмовіцца ад шырокага святкавання гадавіны незалежнасці. Адгэтуль арганізацыяй святкаванняў Дня Незалежнасці сталі займацца прадстаўнікі БХД, якія не пагадзіліся з беларускімі сацыялістамі. 25 сакавіка 1926 года прайшлі святочныя набажэнствы ў касцёле Святога Мікалая і ў Пятніцкай царкве[6]. У сярэдзіне 1930-х геаграфія святкаванняў выйшла за межы Вільні, найперш у асяродкі, што знаходзіліся пад уплывам БХД. Святкаванні праходзілі ў Ашмянах, Жодзішках, Смаргоні, вёсцы Шутавічы і іншых месцах[6]. Урачыстасці ў Вільні адбываліся да Другой сусветнай вайны, але апошнія гады яны праходзілі з моцнымі перашкодамі з боку польскіх уладаў[6].

 
Праспект Незалежнасці ў Мінску, перакрыты АМАП, 25 сакавіка 2017

У часы Другой сусветнай вайны пад нямецкай акупацыяй працягнулася традыцыя святкавання гадавінаў 25 сакавіка. У 1942 годзе генеральны сакратар акругі Беларусь Вільгельм Кубэ даў дазвол на правядзенне ўрачыстых мерапрыемстваў, прысвечаных гадавіне абвяшчэння БНР[7]. У 1944 годзе святкаванні прайшлі па ўсёй Беларусі, адбылася ўрачыстая прысяга жаўнераў Беларускай краёвай абароны[8]. У выніку пасляваеннай эміграцыі ў ЗША сфармаваліся вялікія беларускія асяродкі, якія працягнулі традыцыю святкавання Дня Незалежнасці. Намаганнямі беларускіх арганізацый i грамадзян у ЗША пасля Другой сусветнай вайны сенатары, губернатары і мэры адпаведных адміністрацыйных адзінак неаднаразова абвяшчалі і праводзілі 25 сакавіка Беларускія дні ў шэрагу штатаў і гарадоў. Неаднаразова праца Сената і Кангрэса ЗША пачыналася 25 сакавіка малітвай за Беларусь, чытанай беларускім святаром[9][10]. У 1957 годзе мэр Нью-Ёрка Роберт Ф. Вагнэр малодшы(англ.) бел. абвясціў 25 сакавіка Днём Незалежнасці Беларусі ў Нью-Ёрку і запрасіў жыхароў горада «далучыцца да грамадзян беларускага паходжання ў малітвах за мір, свабоду і справядлівасць у свеце»[11]. У 1966 годзе распараджэннем мэра Чыкага Рычарда Дж. Дэйлі(англ.) бел. 25 сакавіка адзначалася як Дзень Незалежнасці Беларусі[12]. Афіцыйна віншаванні беларусам з нагоды Дня Незалежнасці выказвалі прэзідэнты ЗША: Дуайт Эйзенхаўэр[13], Рональд Рэйган[14], Джордж Буш (старэйшы)[15], Біл Клінтан[16]. У 1995 годзе мэр Нью-Ёрка Рудольф Джуліяні абвясціў нядзелю 26 сакавіка Днём Беларускай Незалежнасці[17].

 
Дзень Волі-2018 у Баранавічах
 
Дзень Волі-2018 у Каложскім парку, Гродна

У некаторых гарадах з актыўнымі беларускімі асяродкамі 25 сакавіка на адміністрацыйных будынках вывешваліся бела-чырвона-белыя сцягі. Рэгулярна ўздымаўся бела-чырвона-белы сцяг на будынку гарадской ратушы ў Брэдфардзе (Англія, Вялікабрытанія)[18], на быдынку ратушы горада Ошава (Канада)[19]. Да сёння ў Дзень Волі вывешваецца бела-чырвона-белы сцяг на будынку гістарычнага музея ў Саўт-Рыверы (Нью-Джэрсі, ЗША)[20].

Публічныя святкаванні ў Беларусі аднавіліся ў 1989 годзе, з перформанса мастака Алеся Пушкіна ў Мінску[21]. З гэтага часу ў Беларусі праводзяцца палітычныя акцыі, мітынгі, шэсці, прысвечаныя даце 25 сакавіка. У 1990 годзе на мітынгу ў Мінску сабралася некалькі соцень чалавек. У 1993 годзе святкаванні праходзілі па ўсёй краіне, у будынку дзяржаўнай філармоніі ва ўрачыстасцях удзельнічаў старшыня Вярхоўнага Савета Беларусі Станіслаў Шушкевіч і тагачасны старшыня Рады БНР Язэп Сажыч[22].

У 1996 годзе святкаванні супалі з падзеямі Мінскай вясны. Тады на мітынг, які праходзіў на Траецкай Гары, прыйшло каля 50 тыс. чалавек, гэта была самая масавая акцыя на Дзень Волі. Адбыліся сутычкі са спецназам і масавыя затрыманні[22]. З 1999 года пачаліся затрыманні і адміністрацыйныя пакаранні ўдзельнікаў за бела-чырвона-белыя сцягі як «незарэгістраваную сімволіку». Адгэтуль затрыманні і разгоны на Дзень Волі ў Беларусі сталі рэгулярнымі[22]. У 2000 годзе на акцыю ў Мінску прыйшло каля 10 тыс. чалавек, беларускія ўлады выставілі ў горадзе вялікую колькасць вайсковай тэхнікі, каля 200 чалавек былі затрыманыя[22]. 25 сакавіка 2005 года да Дня Волі была прымеркаваная акцыя пратэсту на Кастрычніцкай плошчы ў Мінску, арганізаваная Андрэем Клімавым. Акцыя была разагнаная, дзясяткі людзей затрыманыя, Андрэй Клімаў быў асуджаны на 1,5 года «хіміі»[22]. У 2006 годзе на Дзень Волі ў Мінску адбылася акцыя пратэсту супраць вынікаў прэзідэнцкіх выбараў, у выніку супрацьстаяння з міліцыяй былі затрыманыя дзясяткі чалавек, Аляксандр Казулін як арганізатар акцыі асуджаны да турэмнага зняволення[22]. У 2017 годзе Дзень Волі супаў з пратэстамі супраць Дэкрэта № 3, акцыі прайшлі ў Брэсце, Віцебску, Гомелі, Гродне[23]. У Мінску на вуліцы была выведзеная вайсковая тэхніка, адбыліся масавыя затрыманні і збіццё мірных удзельнікаў.

У 2018 годзе ў рамках 100-годдзя абвяшчэння незалежнасці Беларускай Народнай Рэспублікі святкаванні прайшлі па ўсёй краіне. Святочныя вулічныя канцэрты і мітынгі прайшлі ў Баранавічах (Малады парк)[24], Брэсце (Плошча Свабоды)[25], Гродне (Каложскі парк)[26]. Канцэрты прайшлі ў Гомелі (арт-прастора Каўчэг), Слуцку (Гарадскі Дом культуры)[27], Лідзе (Лідскі гісторыка-мастацкі музей)[28], Пружанах (Палац культуры)[29]. Пікет і мітынг адбыліся ў Кобрыне (плошча перад Палацам культуры)[30] і Салігорску (стадыён Будаўнік)[31]. Беларускім цэнтрам святкавання стала Траецкая Гара ў Мінску перад Оперным тэатрам, на якой прайшлі канцэрт і мітынг. У Беластоку ў царкве Святога Яна Тэолага прайшла святая літургія і малебен за беларускі народ, святочны канцэрт у Падляшскай оперы і філармоніі[32]. Святочныя шэсці прайшлі ў Варшаве (Польшча)[33], Вільнюсе (Літва)[34], Кіеве (Украіна), Любліне (Польшча)[35], Філадэльфіі (Пенсільванія, ЗША)[36].

 
Дзень Волі ў Каложскім парку Гродна, 2019

У 2019 годзе дазволеныя вулічныя канцэрты ў Беларусі прайшлі ў Гродне (субота 23 сакавіка, Каложскі парк)[37] і Мінску (нядзеля 24 сакавіка, Кіеўскі сквер)[38]. Адразу пасля выступу на сцэне ў Мінску быў затрыманы міліцыяй Зміцер Дашкевіч, а праз некаторы час затрыманы арганізатар святкавання Віталь Рымашэўскі[39]. Змітру Дашкевічу быў прысуджаны штраф 1147,5 беларускіх рублёў за заклік паставіць свечкі ў Курапатах[40]. 25 сакавіка ў Мінску планавалася некалькі несанкцыянаваных акцый. На Кастрычніцкай плошчы была затрыманая актывістка Алена Талстая, якая прыкавала сябе да слупа, таксама затрыманыя некалькі магчымых удзельнікаў і мінакоў. На пешаходнай Камсамольскай вуліцы былі затрыманыя музыкі Павел Аракелян, Зміцер Вайцюшкевіч, Ігар Варашкевіч і Лявон Вольскі, якія планавалі зайграць у гонар свята[41]. А 21-й гадзіне 25 сакавіка ў розных гарадах Беларусі адбыўся флэшмоб па запуску феерверкаў[41].

У культурыПравіць

У 1920 годзе Янка Купала напісаў верш «25.III.1918 — 25.III.1920. Гадаўшчына — памінкі»[42]:

  Не свята светлае спраўляці
Сягоння будзе наш народ.
А трызну па айчыне-маці
Ён справе ў гэты цяжкі год
 

Прыняццю Трэцяй Устаўной граматы прысвечаныя вершы «На 25 сакавіка» (1932)[43] і «На дзень 25.III.1933»[44] (1933) Язэпа Германовіча (Вінцук Адважны), «25 сакавіка» (1935) Міхася Машары[45], вершы «Паслухай, што кажа курган» (1944), «25 сакавік» (1946) і «Былі героі» (1962) Алеся Змагара[46], «25 сакавік» (1950 г.) Наталлі Арсенневай[47]. Народны паэт Беларусі Рыгор Барадулін прысвяціў даце верш «25 сакавіка»[48].

Гл. таксамаПравіць

25 сакавіка (1936) — часопіс студэнцкай моладзі Універсітэта Стэфана Баторыя. Выдаваўся ў 1936—1939 гг. у Вільні на беларускай мове.

ЗноскіПравіць

  1. 1,0 1,1 Вінцук Вячорка Дзень Волі. Дзень Незалежнасьці. Як называць галоўнае сьвята (бел. (тар.)) . svaboda.rog (26 сакавіка 2017). Архівавана з першакрыніцы 20 лістапада 2018. Праверана 20 лістапада 2018.
  2. Архівы Беларускай Народнай Рэспублікі Т.1,кн.2, 1998, с. 1059
  3. Архівы Беларускай Народнай Рэспублікі Т.1,кн.2, 1998, с. 1057—1058
  4. 4,0 4,1 Гісторыя Беларусі (у кантэксце сусветных цывілізацый). Вучэбн. дапаможнік / В. І. Галубовіч, З. В. Шыбека, Д. М. Чаркасаў і інш.; Пад рэд. В. І. Галубовіча і Ю. М. Бохана. — Мн.: Экаперспектыва, 2005. С. 315
  5. Сідарэвіч А. Беларуская Народная Рэспубліка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. С. 386.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Вашкевіч А., Чарнякевіч А., 2008
  7. Павел Бераснеў Чаму Сталін не падпісаў дакумент аб стварэнні Беларускай арміі ў 1942 годзе?. tut.by (24 снежня 2010). Архівавана з першакрыніцы 26 лістапада 2018. Праверана 26 лістапада 2018.
  8. Уладзімір Скрабатун Язэп Малецкі. westki.info (29 красавіка 2009). Архівавана з першакрыніцы 26 лістапада 2018. Праверана 26 лістапада 2018.
  9. Кіпель, С.242—245
  10. Віншаваньне з угодкамі БНР ад Кангрэсу ЗША 2.4.1978 (бел. (тар.)) . radabnr.org (2 красавіка 2017). Архівавана з першакрыніцы 27 лістапада 2018. Праверана 27 лістапада 2018.
  11. Мэр Нью-Ёрка абвесьціў 25 сакавіка Днём Незалежнасьці Беларусі ў сваім горадзе — 1957 г. (бел. (тар.)) . radabnr.org (21 сакавіка 2017). Архівавана з першакрыніцы 27 лістапада 2018. Праверана 27 лістапада 2018.
  12. Сьвяткаваньне 25 сакавіка ў ЗША ў 1960-я (бел. (тар.)) . radabnr.org (8 сакавіка 2018). Архівавана з першакрыніцы 27 лістапада 2018. Праверана 27 лістапада 2018.
  13. Віншаваньне з Днём Волі ад прэзыдэнта ЗША Дуайта Айзэнгаўэра — 1958 (бел. (тар.)) . radabnr.org (15 сакавіка 2017). Архівавана з першакрыніцы 27 лістапада 2018. Праверана 27 лістапада 2018.
  14. Рональд Рэйган: «Божа, блаславі Беларусь» — віншаваньне з Днём Волі, 1988 г. (бел. (тар.)) . radabnr.org (24 сакавіка 2017). Архівавана з першакрыніцы 27 лістапада 2018. Праверана 27 лістапада 2018.
  15. Віншаваньне з Днём Волі ад прэзыдэнта ЗША Джорджа Буша (старэйшага) — 1989 (бел. (тар.)) . radabnr.org (24 сакавіка 2017). Архівавана з першакрыніцы 27 лістапада 2018. Праверана 27 лістапада 2018.
  16. Віншаваньне з Днём Волі ад Прэзыдэнта ЗША Біла Клінтана — 1995 г. (бел. (тар.)) . radabnr.org. Архівавана з першакрыніцы 27 лістапада 2018. Праверана 27 лістапада 2018.
  17. Дзень Беларускай Незалежнасьці — афіцыйная прякламацыя мэра Нью-Ёрка, 1995 г. (бел. (тар.)) . radabnr.org (18 сакавіка 2017). Архівавана з першакрыніцы 27 лістапада 2018. Праверана 27 лістапада 2018.
  18. Наталля Гардзіенка Эміграцыйная гісторыя ў асобах. 5 жніўня. Мацей Райцэўскі. hardzin.livejournal.com (5 жніўня 2012). Архівавана з першакрыніцы 30 лістапада 2018. Праверана 30 лістапада 2018.
  19. Наталля Гардзіенка Эміграцыйная гісторыя ў падзеях. 16 верасня. Беларусы Ашавы. hardzin.livejournal.com (16 верасня 2012). Архівавана з першакрыніцы 30 лістапада 2018. Праверана 30 лістапада 2018.
  20. Бел-чырвона-белы сцяг залунаў і ў ЗША: у Саўт-Рыверы ўрачыста адзначылі Дзень Волі — фотафакт. nn.by/images.google.by (24 сакавіка 2013). Архівавана з першакрыніцы 30 лістапада 2018. Праверана 30 лістапада 2018.
  21. Арцём Мартыновіч Сапраўдны Дзень волі – калі Пушкін на асле, а кіраўнік краіны на мітынгу. euroradio.fm (24 сакавіка 2011). Архівавана з першакрыніцы 30 лістапада 2018. Праверана 30 лістапада 2018.
  22. 22,0 22,1 22,2 22,3 22,4 22,5 Ганна Соўсь 15 фактаў пра Дзень Волі. Самыя прыкметныя і вызначальныя акцыі (бел. (тар.)) . svaboda.org (23 сакавіка 2017). Архівавана з першакрыніцы 30 лістапада 2018. Праверана 30 лістапада 2018.
  23. Дзень Волі 2017: Мінск, Віцебск, Гродна, Гомель, Брэст — самыя яркія фота з усёй краіны. horki.info (25 сакавіка 2017). Архівавана з першакрыніцы 5 снежня 2018. Праверана 5 снежня 2018.
  24. Дзень Волі ў Баранавічах. racyja.com. Архівавана з першакрыніцы 3 снежня 2018. Праверана 3 снежня 2018.
  25. Дзень Волі ў Брэсце праходзіць на плошчы Свабоды. nn.by (25 сакавіка 2018).
  26. У Гродне адзначылі 100 гадоў БНР. volkovysk.by (25 сакавіка 2018). Архівавана з першакрыніцы 4 снежня 2018. Праверана 4 снежня 2018.
  27. Зінаіда Цімошак Дзень Волі ў Слуцку: Канцэрт дазволілі, каб папаляваць на арганізатараў?. novychas.by (26 сакавіка 2018). Праверана 4 снежня 2018.
  28. Барыс Баль Дзень Волі ў Лідзе. racyja.com. Праверана 4 снежня 2018.
  29. Свята 100-годдзя БНР у Пружанах удалося. racyja.com. Праверана 4 снежня 2018.
  30. Акцыя да стагоддзя БНР прайшла і ў Кобрыне. nn.by (25 сакавіка 2018). Праверана 4 снежня 2018.
  31. Дзень Волі праходзіць на салігорскім стадыёне ВІДЭА. nn.by (25 сакавіка 2018). Праверана 4 снежня 2018.
  32. Дзень Волі 2018 у Беластоку. racyja.com. Праверана 4 снежня 2018.
  33. Эдуард Жолуд Дзень Волі ў Варшаве. racyja.com. Праверана 4 снежня 2018.
  34. Ольга Витебская 24 марта в Вильнюсе уже начали отмечать День Воли. Как это было (руск.) . vkurier.by (25 сакавіка 2018). Архівавана з першакрыніцы 4 снежня 2018. Праверана 4 снежня 2018.
  35. Studenci z Białorusi obchodzą dziś Dzień Niepodległości (польск.) . lublin112.pl (25 сакавіка 2018). Праверана 4 снежня 2018.
  36. 100-летие Беларуской Народной Республики отпраздновали в Филадельфии (руск.) . belphilly.org (26 сакавіка 2018). Архівавана з першакрыніцы 4 снежня 2018. Праверана 4 снежня 2018.
  37. Дзень Волі ў Гародні. racyja.com. Праверана 27 сакавіка 2019.
  38. Дзень Волі ў Менску. racyja.com. Праверана 27 сакавіка 2019.
  39. Затрымалі і адпусьцілі аднаго з арганізатараў Дня Волі. Рымашэўскага забралі, бо пытаў, за што забралі Дашкевіча (бел. (тар.)) . svaboda.org (24 сакавіка 2019). Праверана 27 сакавіка 2019.
  40. Дашкевіча пакаралі штрафам за заклік паставіць знічы ў Курапатах. belsat.eu (26 сакавіка 2019). Праверана 27 сакавіка 2019.
  41. 41,0 41,1 Дзень Волі – 2019. Максымальна сьцісла (бел. (тар.)) . svaboda.org (25 сакавіка 2019). Праверана 27 сакавіка 2019.
  42. Сергей Трефилов Янка Купала был де-факто вице-премьером Беларуси, а год спустя его за это арестовали (руск.) . kp.by (23 сакавіка 2018). Архівавана з першакрыніцы 5 снежня 2018. Праверана 5 снежня 2018.
  43. Адважны, В. Выбраныя творы / Вінцук Адважны; уклад., прадм., камент. І. Багдановіч. — Мінск : Кнігазбор, 2011. — 592 с. — с. 20
  44. Беларуская крыніца — 1933. — № 13
  45. Шлях моладзі. - 1935. - №3 (76). - с.1
  46. Алесь Змагар. Да згоды. Кліўлянд, Выдавецтва Літаратурнай Сустані «Баявая Ўскалось», 1962.
  47. Наталля Арсеннева. 25-ты сакавік. nn.by. Архівавана з першакрыніцы 5 снежня 2018. Праверана 5 снежня 2018.
  48. Рыгор Барадулін. 25 Сакавіка. nn.by. Праверана 5 снежня 2018.

ЛітаратураПравіць

СпасылкіПравіць