Адкрыць галоўнае меню

Ля́хавіцкі раё́н — раён у складзе Брэсцкай вобласці Беларусі. Ляхавіцкі раён мяжуе з Баранавіцкім, Ганцавіцкім і Івацэвіцкім раёнамі Брэсцкай вобласці і Клецкім і Нясвіжскім раёнамі Мінскай вобласці.

Ляхавіцкі раён
Краіна Беларусь
Уваходзіць у Брэсцкая вобласць
Адміністрацыйны цэнтр Ляхавічы
Афіцыйныя мовы Родная мова: беларуская 90,55 %, руская 8,08 %
Размаўляюць дома: беларуская 78,17 %, руская 17,64 %[1]
Насельніцтва (2014)
27 392 чал,[2] (14-е месца)
Шчыльнасць 20,24 чал./км² (10-е месца)
Нацыянальны склад беларусы — 88,45 %,
палякі — 6,46 %,
рускія — 3,53 %,
іншыя — 1,56 %[1]
Плошча 1 353,55[2] км²
(15-е месца)
Вышыня
над узроўнем мора
169 м[3]
Ляхавіцкі раён на карце
Афіцыйны сайт
Commons-logo.svg Ляхавіцкі раён на Вікісховішчы

НазваПравіць

Назва раёна паходзіць ад назвы горада Ляхавічы — адміністрацыйнага цэнтра раёна.

Адміністрацыйны падзелПравіць

ГісторыяПравіць

Расійская імперыяПравіць

Гістарычным папярэднікам Ляхавіцкага раёна можна лічыць Ляхавіцкую воласць (цэнтр воласці — Ляхавічы) у складзе Слуцкага павета Мінскай губерні Расійскай імперыі. Ляхавіцкая воласць была ўтворана ў 1795 г. і праіснавала так ажно да самога канца Расійскай імперыі. Напрыканцы Першай сусветнай вайны лінія фронту была нестабільнай, што абумоўлівала і нестабільнасць мясцовай улады. У БНР жа, якая абвяшчала права на валоданне амаль усімі этнічнымі тэрыторыямі беларусаў, у тым ліку тэрыторыяй Ляхавіцкай воласці, адміністрацыйны падзел адсутнічаў увогуле.

Міжваенная ПольшчаПравіць

Пасля Польска-савецкай вайны 1919—1921 гг. у выніку Рыжскага мірнага дагавора да Польшчы адышла 4,5-мільённая Заходняя Беларусь плошчай больш за 110 тыс. км². Гэта доля не абмінула і Ляхавіцкую воласць, якая была рэарганізаваная польскімі ўладамі ў Ляхавіцкую гміну ў складзе Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства і праіснавала ў такім статусе ажно да 18 верасня 1939 г., калі Беларусь была ўз’яднана ў складзе БССР.

БССРПравіць

Ляхавіцкі раён быў утвораны 15 студзеня 1940 года з цэнтрам у горадзе Ляхавічы ў складзе Баранавіцкай вобласці БССР. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 18 сельсаветаў: Альхавецкі, Востраўскі, Дараўскі, Жарабковіцкі, Крывошынскі, Куршынавіцкі, Ліпскі, Ляхавіцкі, Малагарадзішчанскі, Мядзведзіцкі, Навасёлкаўскі, Падлескі, Пад’язаўлеўскі, Перахрэсцеўскі, Сваятыцкі, Тальмінавіцкі, Федзюкоўскі, Цыганскі. 8 студзеня 1954 года Баранавіцкая вобласць была скасавана, і Ляхавіцкі раён перайшоў у склад Брэсцкай вобласці БССР. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Альхавецкі, Дараўскі, Жарабковіцкі, Ліпскі, Мядзвядзіцкі, Сваятыцкі, Тальмінавіцкі, Цыганскі сельсаветы, утвораны Мініцкі сельсавет[4]. 22 красавіка 1957 скасаваны Свяціцкі сельсавет, перададзены з Ганцавіцкага раёна. 4 кастрычніка 1957 года да раёна далучаны Гуцкі і Тухавіцкі сельсаветы скасаванага Быценскага раёна. 17 красавіка 1959 года скасаваны Гуцкі сельсавет, 17 лістапада 1959 года — Ляхавіцкі і Перахрэсцеўскі сельсаветы, утвораны Рачканскі сельсавет. 25 снежня 1962 года да раёна далучаны гарадскі пасёлак Ганцавічы, Агарэвіцкі, Дзяніскавіцкі, Нацкі, Любашаўскі, Люсінскі, Хатыніцкі, Чудзінскі скасаванага Ганцавіцкага раёна. 30 ліпеня 1966 года Ганцавіцкі раён адноўлены, усе адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі перададзены назад. 20 мая 1968 года Пад’язаўлеўскі сельсавет перайменаваны ў Альхоўскі, 3 ліпеня 1972 года Падлескі — у Жарабковіцкі, 4 чэрвеня 1979 года Мініцкі — у Ганчароўскі, Рачканскі — у Начаўскі. 6 красавіка 1981 года ўтвораны Падлескі сельсавет, Тухавіцкі сельсавет скасаваны. 16 сакавіка 1987 года Федзюкоўскі сельсавет перайменаваны ў Конькаўскі.

Рэспубліка БеларусьПравіць

З’яўляючыся правапераемніцай БССР, Рэспубліка Беларусь пакінула яе адміністрацыйны падзел, і ў наш час Ляхавіцкі раён працягвае існаванне ў складзе Брэсцкай вобласці Рэспублікі Беларусь у тых жа межах, што і ў савецкі перыяд. 23 снежня 1997 года з часткі Крывошынскага сельсавета ўтвораны Свяціцкі сельсавет, Малагарадзішчанскі сельсавет скасаваны. 20 снежня 2013 года Куршынавіцкі, Падлескі і Свяціцкі сельсаветы скасаваныя[5].

ГеаграфіяПравіць

Геаграфічнае становішчаПравіць

Ляхавіцкі раён знаходзіцца на поўначы ўсходняй часткі Брэсцкай вобласці і мяжуе на поўначы з Баранавіцкім раёнам Брэсцкай вобласці і Нясвіжскім раёнам Мінскай вобласці, на паўднёвым усходзе — з Ганцавіцкім, на паўднёвым захадзе — з Івацэвіцкім раёнамі Брэсцкай вобласці, на ўсходзе — з Клецкім раёнам Мінскай вобласці. Плошча раёна складае 1353,55 км². Горад Ляхавічы — адміністрацыйны цэнтр раёна — знаходзіцца за 226 км на паўночны ўсход ад абласнога цэнтра — г. Брэста, за 161 км на паўднёвы захад ад сталіцы — г. Мінска, за 22 км на паўднёвы ўсход ад г. Баранавічы.

РэльефПравіць

Паверхня большай часткі раёна ўзгорыста-раўнінная, плоская, на поўдні з участкамі дзюнна-бугрыстых форм; паўночная частка ў межах Баранавіцкай раўніны і Капыльскай грады, паўднёвая — у межах Прыпяцкага Палесся. Агульны нахіл з поўначы на поўдзень. 70 % тэрыторыі на вышынях 180—200 м, 28 % — ніжэй за 180 м, каля 1,5 % — вышэй за 200 м. Найвышэйшы пункт 223,2 м на паўночным усходзе (за 1,2 км на захад ад вёскі Шчаснавічы); найменшая абсалютная адзнака 151,2 м — урэз Шчары. Глыбіня расчлянення рэльефу да 20 м/км².

Геалагічная будова і карысныя выкапніПравіць

У тэктанічных адносінах тэрыторыя раёна прымеркавана да паўднёвага схілу Беларускай антэклізы. Зверху залягаюць пароды чацвярцёвага ўзросту магутнасцю ад 60—90 м да 160 м у ледавіковых лагчынах. Складзены на поўдні паазерскімі азёрна-алювіяльнымі адкладамі, на поўначы — сожскімі марэннымі і канцова-марэннымі ўтварэннямі. Ніжэй залягаюць марэнныя і водна-ледавіковыя адклады дняпроўскага, бярэзінскага і нараўскага зледзяненняў. Пад чацвярцёвымі адкладамі на старажытных водападзелах залягаюць палеагенавыя магутнасцю 15—20 м, у ледавіковых лагчынах — верхнемелавыя адклады магутнасцю да 40 м. Па ўсёй тэрыторыі пашыраны верхнепратэразойскія (рыфейскія і вендскія) адклады магутнасцю ад 50 м на захадзе да 340 м на поўдні і паўднёвым усходзе. Пароды крышталічнага фундамента залягаюць на абсалютных адзнаках ад 50—100 да −300 — −450 м.

Вядомы 13 радовішчаў торфу з агульнымі запасамі каля 136,3 тыс. т (найбольшыя Выганашчанскае, Сельцы, Цыганы); Завіннеўскае радовішча мелу, Дамашанскае радовішча глін і суглінкаў і Падлескае радовішча пяску.

КліматПравіць

Клімат, як і ва ўсёй Беларусі, у Ляхавіцкім раёне ўмераны. Пры гэтым выконваецца агульнабеларуская тэндэнцыя да пераходу клімату з больш марскога да больш кантынентальнага з захаду на ўсход. Ляхавіцкі раён, як і іншыя раёны Брэсцкай вобласці, прыдатны для сельскай гаспадаркі.

Клімат Ляхавіцкага раёна (на прыкладзе Ляхавічаў)
Паказчык Сту Лют Сак Кра Май Чэр Ліп Жні Вер Кас Ліс Сне Год
Сярэдні максімум, °C −3,2 −1,7 3,0 11,7 18,6 21,9 22,9 22,4 17,4 11,0 4,0 −0,5 10,6
Сярэдняя тэмпература, °C −6,2 −4,9 −0,7 6,9 13,0 16,6 17,7 17,1 12,6 7,2 1,6 −3 6,5
Сярэдні мінімум, °C −9,1 −8,1 −4,4 2,1 7,5 11,3 12,6 11,8 7,9 3,5 −0,7 −5,5 2,4
Норма ападкаў, мм 36 27 34 41 57 84 81 68 57 47 47 42 621
Крыніца: Climate-Data.org

Водная сістэмаПравіць

Рэкі, якія працякаюць па раёне, пераважна прыналежаць басейну Нёмана (за выключэннем Начы — ракі з басейна Дняпра) і маюць наступную працягласць па тэрыторыі раёна:

На тэрыторыі раёна знаходзяцца чатыры вадасховішчы, якію маюць адпаведную плошчу:

Буйнейшае возера раёна — Качайла.

Лясы і паркі займаюць каля 510 км², што складае 37,6 % тэрыторыі раёна. Пад сельскагаспадарчыя патрэбы выкарыстоўваюцца каля 50 % зямель.

НасельніцтваПравіць

Змяненне колькасці насельніцтва Ляхавіцкага раёна ў XX—XXI стст. (чал.)[7][8][9][10][11]
 

Станам на 1 студзеня 2014 года колькасць насельніцтва раёна складае 27 392 чалавекі, пры гэтым у сельскай мясцовасці пражывае каля 60 % усяго насельніцтва раёна. Сярэдняя шчыльнасць насельніцтва — 20,24 чалавек на км².

Этна-лінгвістычныя дадзеныяПравіць

 
Размеркаванне насельніцтва Ляхавіцкага раёна па гутарковай мове (па выніках перапісу 2009 г.)

Па выніках перапісу 2009 г. размеркаванне нацыянальнасцей Ляхавіцкага раёна адбылося наступным чынам:

Роднай мовай большасць насельніцтва раёна назвала беларускую (90,55 %), на другім месцы стаіць руская (8,08 %). Пры гэтым дома размаўляюць па-беларуску 78,17 % жыхароў раёна, а па-руску — 17,64 %[1].

Памятныя мясціныПравіць

Вядомыя асобыПравіць

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Вынікі перапісу 2009 года.(руск.) 
  2. 2,0 2,1 Інфармацыя пра раён на афіцыйным сайце (па стане на 1 студзеня 2014 г.).(руск.) 
  3. GeoNames — 2005. Праверана 9 ліпеня 2017.
  4. Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.
  5. Решение Брестского областного Совета депутатов от 20 декабря 2013 г. № 330 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ляховичского района Брестской области
  6. Рэспубліканская комплексная схема размеркавання рыбалоўных угоддзяў — Брэсцкая вобласць (руск.) 
  7. Вынікі перапісу 2009 года. (руск.) 
  8. Усесаюзны перапіс насельніцтва 1959 г. Колькасць наяўнага насельніцтва гарадоў і іншых паселішчаў, раёнаў, раённых цэнтраў і буйных сельскіх населеных месцаў на 15 студзеня 1959 года па рэгіёнах саюзных рэспублік (акрамя РСФСР)(руск.) 
  9. Колькасць наяўнага насельніцтва гарадоў, пасёлкаў гарадскога тыпу, раёнаў і раённых цэнтраў СССР па дадзеных перапісу на 15 студзеня 1970 года па рэспубліках, краях і абласцях (акрамя РСФСР)(руск.) 
  10. Усесаюзны перапіс насельніцтва 1979 г. Колькасць наяўнага насельніцтва саюзных і аўтаномных рэспублік, аўтаномных абласцей і акруг, краёў, абласцей, раёнаў, гарадскіх паселішчаў, сел-райцэнтраў і сельскіх паселішчаў з насельніцтвам болей за 5000 чалавек (акрамя РСФСР)(руск.) 
  11. Усесаюзны перапіс насельніцтва 1989 г. Колькасць насельніцтва саюзных рэспублік СССР і іх тэрытарыяльных адзінак па поле(руск.) 

ЛітаратураПравіць