Пратэсты ў Беларусі (2020)

пратэсты ў гарадах Беларусі ў 2020 годзе супраць чарговага перавыбрання прэзідэнта Аляксандра Лукашэнкі

Акцыі пратэсту ў Беларусі, якія пачаліся 29 мая 2020 года ў Мінску ды іншых гарадах, былі найперш звязаныя з арыштам альтэрнатыўных кандыдатаў у прэзідэнты і нядопускам іх да ўдзелу ў прэзідэнцкіх выбарах 9 жніўня 2020 года. Пасля публікацыі першых афіцыйных экзіт-полаў, што сведчылі пра нібыта пераканаўчую перамогу дзейнага прэзідэнта Аляксандра Лукашэнкі ўжо ў першым туры, пратэсты ахапілі адначасова вялікую лічбу гарадоў краіны, а іх асноўнаю мэтаю стаў сумленны падлік галасоў і адстаўка Лукашэнкі, які займае пасаду прэзідэнта з 1994 года. Сілавыя структуры пачалі разганяць мірныя пратэсты, і апошнія перараслі ў сутычкі з АМАПам[2]. Згодна з пазіцыяй урада, канфлікты і выкарыстанне сілы пачаліся пасля правакацый і парушэнняў з боку дэманстрантаў[3]. Паводле праваабаронцаў, з 10 да 17 жніўня па прычыне разгону вулічных акцый у Беларусі загінулі не менш за пяць чалавек, а сем знаходзяцца ў крытычным стане[4].

Акцыі пратэсту ў Беларусі 2020
Minsk Protest 2020-08-16 160959.jpg
Мітынг у Мінску 16 жніўня 2020
Дата 31 мая 2020 года (5 месяцаў, 1 дзень)
Месца Flag of Belarus.svg Беларусь
Прычыны Фальсыфікацыя вынікаў прэзыдэнцкіх выбараў 9 жніўня
    • Доўгае знаходжанне Аляксандра Лукашэнкі на пасадзе Прэзідэнта Беларусі
    • Пагаршэнне сацыяльна-эканамічнага становішча
    • Адсутнасць эфектыўных сацыяльна-эканамічных рэформаў з боку ўладаў
    • Арышты Сяргея Ціханоўскага, Віктара Бабарыкі, іншых вядомых лідэраў апазіцыі і апазіцыйных актывістаў
    • Нядопуск найбольш папулярных альтэрнатыўных вылучэнцаў у прэзідэнты да ўдзелу ў выбарах
    • Масавыя фальсіфікацыі вынікаў народнага галасавання
Мэты Правядзенне новых выбараў Прэзідэнта
    • Вызваленне палітвязняў
    • Спыненне незаконнага гвалту супраць грамадзян
Характарыстыка Мітынг, забастоўка, сутыкненні, ланцуг салідарнасці, інтэрнет-актывізм, пікет, стачка, шэсце? беспарадкі,[1]
Статус Працягваецца
Бакі канфлікту
Flag of the President of Belarus.svg Прэзідэнт Беларусь Апазіцыя Беларусі
Ключавыя фігуры
Аляксандр Лукашэнка Святлана Ціханоўская, Сяргей Ціханоўскі, Віктар Бабарыка, Валерый Цапкала
Пратэсты ў Мiнску
Адзін з жаночых пратэстаў салідарнасці ў Мiнску (12 жніўня)

Пратэсты ў перадвыбарчы перыядПравіць

Пасля затрымання Віктара Бабарыкі, на заканчэнне збору подпісаў 19-20 чэрвеня прайшлі пікеты і «ланцугі салідарнасці» ў розных гарадах Беларусі, сярод іх Мінск, Брэст, Віцебск, Гомель, Гродна, Магілёў, Бабруйск, Баранавічы, Барысаў, Ганцавічы, Жлобін, Жодзіна, Ліда, Маладзечна, Навагрудак, Наваполацк, Орша, Пінск, Пружаны, Рэчыца, Салігорск, Светлагорск, Стоўбцы[5][6]. У многіх мясцінах адбываліся затрыманні грамадзян.

З 22 чэрвеня ў сацсетках сталі з’яўляцца фотаздымкі людзей у форме, службовых пасведчанняў ды іншых індэнтыфікатараў прыналежнасці да сілавых структур разам з прыкладзеным лістком з палітычнай рэмаркай супраць дзейнага прэзідэнта. Людзі, што дасылалі гэтыя здымкі, часта прылічвалі сябе да 97 % (у супрацьвагу 3 %, якія паводле вынікаў інтэрнэт-галасаванняў набраў Лукашэнка). Да гэтага флэшмоба далучыліся прадстаўнікі бадай што ўсіх сілавых структур: КДБ, ААЦ, армія, Следчы камітэт, Пракуратура, Служба бяспекі Прэзідэнта, розныя падраздзяленні МУС — ад ДАІ да ГУБАЗіК[7].

25 чэрвеня міністр унутраных спраў Беларусі Юрый Караеў заявіў, што незаконныя вулічныя акцыі добра арганізаваныя, кіруюцца праз Telegram-каналы, а таксама ў якасці прыкладу прывёў анлайн-трансляцыю Радыё Свабода з «Пікета салідарнасці»[8].

Арышт канкурэнтаў Аляксандра Лукашэнкі на выбарах — Сяргея Ціханоўскага і Віктара Бабарыкі, а таксама парушэнні свабоды сходу і слова ў Беларусі выклікалі хвалю салідарнасці. Пад канец чэрвеня 2020 акцыі падтрымкі сабралі беларусаў у Варшаве, Вільні, Берліне, Кіеве, Парыжы, Празе, Нью-Ёрку, Лос-Анджэлесе, Сан-Францыска, Маямі, Бостане, а таксама ў Лімасоле (Кіпр), Ізміры (Турцыя), Барселоне, Малазе (Іспанія) ды іншых мясцінах, дзе раней беларусы не арганізоўвалі палітычных акцый. Прайшоў «Ланцуг салідарнасці» ў Беластоку, дзе жывуць беларусы Падляшша, а таксама працуе вялізная колькасць грамадзянаў Беларусі[9][10].

Увечары 14 ліпеня ў розных гарадах Беларусі людзі выйшлі на акцыі салідарнасці у знак нязгоды з адмовай ЦВК зарэгістраваць Віктара Бабарыку і Валерыя Цапкалу. Неўзабаве пачаліся затрыманні, падчас адбываліся сутычкі з міліцыяй. Паведамлялася аб затрыманні звыш 300 чалавек[11].

На наступны дзень людзі ўтварылі чаргу да ЦВК, каб паскардзіцца на парушэнні выбарчага заканадаўства і нерэгістрацыю В. Бабарыкі і В. Цапкалы (скаргу асабіста можна было падаць толькі ў гэты дзень). Чарга выцягнулася ад Дома ўрада да праспекта Незалежнасці і гатэля «Мінск», а пасля — каля музея кіно і вуліцы Берсана да вуліцы Мяснікова ў бок Нямігі[12]. Цэнтрвыбаркам быў няздольны апрацаваць такую колькасць скаргаў і не прыняў усіх да закрыцця. Тады людзі займелі намер адправіцца на Мінскі паштамт, каб выслаць свае скаргі поштай. У адказ паштамт закрыўся раней часу. Да Цэнтрвыбаркама падагналі аўтазакі, прывезлі салдат унутраных войскаў. Па 19-ай гадзіне пачаліся першыя затрыманні. Людзей адціскалі з пляцоўкі перад Музычным тэатрам па вуліцы Мяснікова, плошчы Багушэвіча, дзе стаяў канец чаргі[13]. Былі закрыты станцыі метро «Плошча Перамогі», «Купалаўская» і «Кастрычніцкая», перакрыты праспект Незалежнасці каля паштамта. Частка людзей вырашыла ісці на Прывакзальную плошчу, каб адправіць свае скаргі ў ЦВК. Тут аддзяленне пошты працуе кругласутачна, але людзей не ўпусцілі, бо нібыта прыйшло паведамленне аб мінаванні[14]. Паралельна пачаліся затрыманні. З соцень людзей, што стаялі 15 ліпеня ў чарзе ў Цэнтрвыбаркам, толькі 148 чалавек паспелі падаць скаргі аб адмове ў рэгістрацыі двум патэнцыйным кандыдатам. Усяго ж камісія атрымала больш за 5000 падобных зваротаў[15].

Як сказала старшыня ЦВК Лідзія Ярмошына, колькасць скаргаў, што паступілі ў наступныя дні, «не падлягае ўліку». Яны паступалі ў вялізнай колькасці, таму ЦВК нават прыцягнуў работнікаў іншых арганізацый ускрываць канверты. Л. Ярмошына адзначыла, што агульны адказ на пераважную частку скаргаў быў ужо апублікаваны на сайце ЦВК 16 ліпеня, і іншага не будзе[16].

Упраўленне Вярхоўнага камісара ААН па правах чалавека 17 ліпеня заклікала ўлады Беларусі выконваць правы грамадзян на свабоду слова і сходаў, а таксама вызваліць затрыманых на пратэсных акцыях людзей і праводзіць сумленныя судовыя працэсы над абвінавачанымі[17].

6 жніўня 2020 года ў час Дня адчыненых дзвярэй устаноў дадатковай адукацыі ў Мінску (вул. Кахоўская, Цэнтральны раён, мікрараён Каштанаўка), двое гукааператараў з Мінскага дзяржаўнага палаца дзяцей і моладзі, Кірыл Галанаў і Уладзіслаў Сакалоўскі, незапланавана ўключылі запіс песні Віктара Цоя «Перемен!», які гучаў перад шматтысячнай аўдыторыяй прыблізна хвіліну і быў перапынены кіраўніком адміністрацыі Цэнтральнага раёна Дзмітрыем Пятрушам. Сакалоўскі патлумачыў, што ўключыў песню у знак пратэсту супраць таго, што ўлады адмовілі Святлане Ціханоўскай у пляцоўцы для перадвыбарчай агітацыі. Неўзабаве гукааператары былі затрыманы па абвінавачанні ў зрыве масавага мерапрыемства і хуліганстве (заяву ў міліцыю падпісаў кіраўнік упраўлення ідэалогіі адміністрацыі Цэнтральнага раёна Юрый Цаба). 7 жніўня 2020 года суд Цэнтральнага раёна прысудзіў Галанаву і Сакалоўскаму па 10 сутак адміністрацыйнага арышту[18]. Таго ж дня пачалася масавая акцыя ў падтрымку арыштаваных: аўтамабілісты на вуліцах Мінска гудзелі і ўключалі песню «Перемен!»[19].

Пратэсты пасля выбараўПравіць

Пратэсты ў ноч пасля выбараў

Ноч з 9 на 10 жніўняПравіць

 
Фатаграфія з бела-чырвона-белым сцягам, якая стала сімвалам пратэсту, знята у час сутыкненняў у Мінску 9 жніўня 2020

У ноч пасля выбараў у Мінску і шэрагу рэгіёнаў Беларусі прайшлі масавыя акцыі пратэсту. На вуліцы выйшлі дзясяткі тысяч беларусаў, нязгодных з агалошанымі афіцыйнымі вынікамі выбараў. Сілавікі прымянялі спецсродкі — светлашумавыя гранаты, гумовыя кулі, вадамёты.

У Лідзе пасля закрыцця выбарчых участкаў людзі выйшлі на мітынг, распачаліся пратэсты перад будынкам Лідскага райвыканкама. Вакол уезду ў цэнтр горада з боку мікрараёнаў дзяжурыла дзяржаўтаінспекцыя і, як мяркуецца, асобы ў цывільным. Супрацоўнікі праваахоўных органаў у абмундзіраванні пачалі адцясняць пратэстуючых ад помніка героям-авітарам і Крыжаўзвіжынскага касцёла, частка людзей стала разыходзіца. Але хваляванні працягваліся. Адбываліся затрыманні мітынгуючых; тых, хто адыходзіў, з супрацьлеглага боку таксама затрымлівалі і змяшчалі ў аўтазакі. Частка цэнтральных вуліц была перакрытая, адбываліся збоі ў руху грамадскага транспарту. Пасля 22-й гадзіны хваляванні ў цэнтры Ліды завяршыліся[20].

У Жлобіне паводле звестак МУС ўдзельнікі пратэсту закідалі супрацоўнікаў міліцыі тратуарнай пліткай і арматурай каля Дома культуры металургаў; пры гэтым былі пашкоджаны некалькі службовых аўтамабіляў. Пазней некалькі ўдзельнікаў гэтых акцый былі затрыманы[21].

У Пінску адбыўся мітынг на каля мэрыі горада з патрабаваннем паказаць вынікі галасавання. Пасля размоў удзельнікаў акцыі з прадстаўнікамі ўлады адбылася сутычка пратэстуючых з АМАПам у раёне вуліцы Леніна, падчас якой АМАП адступіў. На наступны дзень у горад прыехала падмога АМАПу і дзясяткі падазраваных у ўдзеле ў начных падзеях былі затрыманы[22].

10 жніўняПравіць

Па стане на вечар 10 жніўня пад вартаю заставаліся 17 журналістаў, затрыманыя напярэдадні на акцыях пратэсту.[23] У іх ліку чатыры карэспандэнты расійскіх СМІ, уключаючы спецыяльнага карэспандэнта «Медузы» Максіма Солапава, якога збілі пры затрыманні. Журналістаў затрымлівалі як мінімум у шасці гарадах краіны.

МінскПравіць

У Мінску 10 жніўня ўсё пачыналася як мірны пратэст пешаходаў і аўтамабілістаў. Формай пратэсту пераважна заставалася стаянне ўздоўж вуліц, на якіх ездзілі і сігналілі аўтамабілісты. Аднак спіраль насілля пачала раскручвацца: у некаторых дэманстрантаў стралялі святлошумавымі гранатамі, слезацечным газам, гумовымі кулямі. Яны ў адказ узводзілі барыкады ў розных месцах горада, але пераважна разбягаліся пры набліжэнні АМАПа, каб ізноў сабрацца, калі ён з’язджаў. Асабліва зацятыя сутычкі адбыліся ў раёнах Кальварыйскай, метро «Пушкінская», метро «Спартыўная», універсама «Рыга». Каля метро «Пушкінская» загінуў Аляксандр Тарайкоўскі[24], у якога стралялі «сілавікі»[25].

БрэстПравіць

У 22:33 TUT.BY паведаміў пра жорсткую сутычку пратэстуючых з АМАПам. Удзельнікі пратэсту кідалі бутэлькі і каменні ў міліцыю каля ЦУМа, а тыя стралялі рызінавымі кулямі[26]. Тым жа вечарам каля паркавай зоны ля Нябярэжнай Ф. Скарыны жанчына атрымала раненне рызінавай куляй у жывот, калі з балкона папрасіла АМАПаўцаў не біць затрыманых[27].

ВіцебскПравіць

У Віцебску, на плошчы Перамогі і каля яе прайшлі вулічныя акцыі[28]. Па дадзеных праваабаронцы Паўла Левінава, было затрымана ад 100 да 200 чалавек[29]

11 жніўняПравіць

МінскПравіць

Зранку жыхары і госці Мінска пачалі несці кветкі да месца каля станцыі метро «Пушкінская», дзе 10 жніўня загінуў пратэстовец[30]. Каля 15:00 супрацоўнікі МУС пачалі разганяць людзей[31].

14:36 невядомы хлопец выйшаў на рэйкі Маскоўскай лініі Мінскага метрапалітэна з патрабаваннем «Перастаньце калечыць і забіваць людзей». Уся лінія была зачынена. Акцыя працягвалася каля 5 хвілін[32].

15:00 да Мінскага электратэхнічнага завода імя В. І. Казлова пачалі падыходзіць людзі, каб падтрымаць патрабаванні працоўных. Праз кароткі час іх пачалі затрымліваць[33].

Тэлеканал АНТ паведаміў, што за гандлёвым цэнтрам «Рыга» знойдзены мікрааўтобус з расійскімі нумарамі, «цалкам загружаны амуніцыяй, намётамі і іншымі прадметамі для арганізацыі вулічных беспарадкаў». Аднак, як высветлілася пазней, гэты мікрааўтобус належаў кінапрадзюсеру В. Грубаву з Расіі, які пацвердзіў, што аўтамабіль стаіць на тым месцы паўгода, а ўсе рэчы (намёты, чайнікі і г.д.) небходныя для здымачнай групы, якая здымала серыял для каналу ТВЦ. Як паведамляла «Радыё Свабода», мікрааўтобус па-ранейшаму стаіць на той самай паркоўцы.

БрэстПравіць

Акрамя звычайных спецсродкаў пры разгоне пратэстаў у раёне вуліцы Маскоўскай была выкарыстана баявая зброя. 43-гадовы Генадзь Шутаў атрымаў агнястрэльнае раненне ў галаву ў раёне Маскоўскай адміністрацыі Брэста. 19 жніўня ён памёр[34].

ГроднаПравіць

Паводле дадзеных газеты "Народная воля", цяжарную жанчыну Карыну Маліноўскую затрымалі ў сувязі з падазрэннем ва ўдзеле ў каардынацыі пратэстаў у горадзе 9-10 жніўня і даставілі ў Ленінскі РАУС, дзе білі, у выніку чаго яна страціла дзіця[35].

ЛідаПравіць

Увечары ў Лідзе адбываліся хваляванні. Горад вялікімі групамі патрулявалі міліцыянеры. Людзі сабраліся каля Дому гандлю. Адбываліся затрыманні тых, хто знаходзіўся паблізу пратэстаў, забіралі нават з аўтобусных прыпынкаў, нехта хаваўся ў кавярнях, нехта ў хрысціянскіх храмах. У 23 гадзіны ў цэнтры Ліды быў чутны гул аўтамабільных сігналаў, лозунгі і плясканні, раўлі маторы байкаў. Да гэтага дня стала вядома аб тым, што некаторых з затрыманых прысудзілі да адміністрацыйных арыштаў і штрафаў. Здзекі і катаванні затрыманых адбываліся на тэрыторыі Лідскага РАУС[36].

12 жніўняПравіць

Раніцай 12 жніўня ў сталіцы часткова аднавіўся доступ у Інтэрнэт: сталі працаваць сацсеткі, мэсэнджары (Telegram, Viber, WhatsApp), пашукавікі (Google, Яндэкс) і іншыя сайты. Таксама зноў стаў даступным анлайн-заказ таксі[37]. Разам з тым, у сувязі з выкарыстаннем піратэхнікі ў ходзе масавых дэманстрацый, у Беларусі была ўведзеная забарона на яе продаж[38].

Агенцтва БелТА, спасылаючыся на звесткі праваахоўнікаў, паведаміла аб затрыманні каардынатараў масавых беспарадкаў у Мінску[39]. Таксама гаварылася аб канфіскацыі дымавых шашак і іншых прыстасаванняў, якія маглі быць выкарыстаныя пратэстоўцамі, у Брэсцкай вобласці[40].

Пасля поўдня ў Мінску, а затым і ў іншых гарадах пратэстуючыя (пераважна жанчыны) пачалі збірацца ў ланцугі салідарнасці з затрыманымі і пацярпелымі[41].

12 жніўня ў цэнтры Ліды каля будынка райвыканкама адбылася жаночая акцыя мірнага пратэсту. Сюды прыйшлі таксама святары. Праз нейкі час праваахоўнікі папрасілі іх разысціся. У горадзе працягваліся затрыманні на вуліцах і здзекі над затрыманымі. Па словах пацярпелых і сведкаў у здзеках удзельнічалі АМАПаўцы і мясцовыя міліцыянеры[42].

13 жніўняПравіць

У сталіцы з раніцы сталі выстройвацца ў ланцугі салідарнасці з пацярпелымі падчас беспарадкаў, на акцыю выйшлі ў асноўным жанчыны, яны неслі з сабой белыя кветкі і выстройваліся ўздоўж дарог. Машыны сігналілі ў іх падтрымку[43][44][45] На знак пратэсту кіроўцы на вуліцах сталіцы пачалі запавольваць рух да хуткасці 20-30 км/г[46]. Аналагічныя акцыі праходзілі ў многіх іншых гарадах рэспублікі. Акцыі пратэсту ў гэты дзень адзначаліся таксама ў некаторых пасёлках і вёсках[47][48]. Лекары па меншай меры двух бальніц у Мінску выйшлі на пікеты перад будынкамі сваіх устаноў[49][50][51].

13 жніўня ў Лідзе жанчыны ўтварылі «ланцуг салідарнасці» ля касцёла Узвіжання Святога Крыжа. Яны выказвалі абурэнне збіццём і затрыманнямі на вуліцах. Старшыня райвыканкама беспаспяхова спрабаваў арганізаваць цэнтралізаваны дыялог з пратэстуючымі.

Пачалося вызваленне арыштаваных з буйной жодзінскай турмы, што было патлумачана яе крайняй перапоўненасцю[52]. Міністр унутраных спраў Беларусі Юрый Караеў пацвердзіў, што траўмы падчас пратэстаў маглі атрымліваць «выпадковыя людзі, якія трапілі пад раздачу», і паведаміў, што на частку затрыманых не заводзіліся адміністрацыйныя справы[53].

14 жніўняПравіць

14 жніўня ЦВК абвясціла канчатковыя вынікі прэзідэнцкіх выбараў. І, па яе даных, на іх зноў перамог Аляксандр Лукашэнка, набраўшы 80,1 % галасоў. У выніку, у многіх населеных пунктах Беларусі зноў прайшлі масавыя акцыі пратэсту і страйкі на прадпрыемствах. Святлана Ціханоўская, вымушаная з’ехаць за мяжу, заявіла аб пачатку стварэння каардынацыйнага савета для забеспячэння трансферу ўлады ў Беларусі[54].

МінскПравіць

У гэты жа дзень пачалі выпускаць некаторых арыштаваных дэманстрантаў з ізалятараў часовага ўтрымання (ІЧУ). Большасць з іх была збітая, некаторыя адразу пераводіліся ў Бальніцу хуткай медыцынскай дапамогі ў Мінску. Многія арыштанты заяўлялі пра здзекі і катаванні з боку супрацоўнікаў ІЧУ і РАУСаў[55][56].

У Мінску ў розных частках горада з раніцы людзі зноў сталі выстройвацца ў ланцугі салідарнасці. Аўтамабілісты, якія праязджалі міма гэтых людзей, сігналілі ім у падтрымку[57]. Увечары на плошчы Незалежнасці прайшоў шматтысячны мітынг за адстаўку Лукашэнкі[58].

ВіцебскПравіць

Некалькі тысяч гараджан прайшлі па ўсім горадзе з патрабаваннем «правядзення паўторных выбараў, прыцягнення да адказнасці асоб, якія прынялі ўдзел у фальсіфікацыі галасавання на выбарах, неадкладнага вызвалення затрыманых на мірных пратэстах»[59].

ЛідаПравіць

На акцыю каля Лідскага райвыканкама выйшлі медыкі, яны выказваліся супраць гвалту. Супрацоўнікі ААТ «Лакафарба» сустрэліся са старшынём райвыканкама і начальнікам міліцыі, адбываліся хваляванні ў лакаматыўным дэпо. Шэраг афіцэраў міліцыі заявіў аб звальненні.

16 жніўня. Марш свабодыПравіць

 
Ланцуг пакаяння (Мінск, 21 жніўня)

МінскПравіць

Адбылася самая масавая акцыя пратэсту ў гісторыі незалежнай Беларусі пад назвай "Марш свабоды". Асноўнае дзеянне адбывалася каля абеліска «Мінск — горад-герой». Прымала ўдзел больш за 200 тысяч чалавек. Таксама праходзіў мітынг за Лукашенку, на які звозілі бюджэтнікаў з усёй Беларусі.

ЛідаПравіць

Некалькі тысяч маніфестантаў сабралася на пляцоўцы ля Крыжаўзвіжанскага касцёла і помніка Францыску Скарыну. Адсюль калона пад бела-чырвона-белымі сцягамі рушыла па вуліцы Замкавай і далей у цэнтр горада па праспекце Перамогі, затым па вуліцах Міцкевіча і Савецкай людзі вярнуліся на месца збору. У «Лідскай газеце» знайшоў асвятленне факт, калі жанчына набыла ў краме чырвона-зялёныя сцяжкі і беспаспяхова спрабавала раздаць іх маніфестантам[60].

17—18 жніўняПравіць

17 жніўня 2020 года супрацоўнікі радыё «Сталіца» падтрымалі забастоўку, пра што паведамілі на сваёй старонцы ў Facebook. 18 жніўня, кіраўніцтва прапанавала працягнуць працу, але не паведамляць навіны пра палітыку. Пасля гэтага большая частка калектыву напісала заявы аб сыходзе[61].

МінскПравіць

У дворыку паміж вуліцай Чарвякова і Смаргоўскім трактам упершыню з'явіўся мурал з «дыджэямі перамен»[62], які ў далейшым некалькі разоў замалёўваўся на загад уладаў і аднаўляўся жыхарамі навакольных дамоў, стаўшы сімвалам культурніцкага супраціву. У пачатку верасня 2020 года пляцоўка перад муралам атрымала нефармальную назву «Плошча Перамен», а на будынку з муралам была ўсталявана шыльда з адпаведным надпісам (прыбрана ўладамі 9 верасня). На ўездзе з вуліцы Чарвякова з'явіўся таксама самаробны знак, які «забараняе» прысутнасць у дворыку сілавікоў[63].

23 жніўня. Марш новай БеларусіПравіць

У Мінску ў атмасферы свята пад бел-чырвона-белымі сцягамі прайшоў шматтысячны Марш новай Беларусі. Сотні тысяч беларусаў сабраліся ля плошчы Незалежнасці і рушылі вялікай калонай да Стэлы, а пасля — да Палаца Незалежнасці — рэзідэнцыі А. Лукашэнкі. Частка дэманстрантаў ад Стэлы пасля рушыла да плошчы Дзяржаўнага Сцяга, што за Палацам Незалежнасці. Але праспект Пераможцаў там загарадзіў АМАП, і людзі развярнуліся разыходзіцца. У гэты момант у свой палац пад прыцэламі тэлекамер прыляцеў Аляксандр Лукашэнка з аўтаматам. Улады выставілі шчыльны кардон перад Стэлай з аўтаматамі ў якасці дэманстрацыі сілы. Жыхары дома насупраць Стэлы вывесілі два гіганцкія нацыянальныя сцягі. Дэманстранты паводзілі сябе мірна[64].

26 жніўняПравіць

26 жніўня дырэктар радыё «Сталіца» Алег Міхалевіч, падтрымаў свой калектыў і забраў працоўную кніжку[65].

30 жніўня. Марш міра і незалежнасціПравіць

 
Пратэстны мітынг у Мінску 30 жніўня

30 жніўня, у дзень нараджэння А. Лукашэнкі, па ўсёй рэспубліцы прайшлі пратэстныя Маршы міра і незалежнасці.

Адна з самых буйных акцый прайшла ў Мінску[66]. Сілавікі перакрылі плошчу Незалежнасці і праспект каля ГУМа. Аднак спробы рассеяць такую вялікую колькасць пратэстоўцаў аказаліся бясплённыя. Было як мінімум 140 затрыманняў, але гэта толькі раззлавала людзей. Дэманстранты занялі ўвесь праспект Незалежнасці ад Кастрычніцкай да плошчы Перамогі і праспект Пераможцаў і дайшлі да Палаца Незалежнасці. Каля яго агароджы яны пакінулі тысячы плакатаў і «падарункаў». Гэта была самая дзёрзкая дэманстрацыя грамадзянскага непадпарадкавання за тры тыдні пратэстаў. Самымі папулярнымі крычалкамі ў гэты дзень былі «Сам ты крыса!», «Как ашчушчэнія?», «Выйдзі палічы!» і «Мы на дзень нараджэння!». Як знак пашырэння базы пратэстаў, праз увесь горад з дэманстрантамі прайшла калона спартоўцаў на чале з алімпійскай чэмпіёнкай Аляксандрай Герасіменяй. З Палаца да дэманстрантаў выйшаў памочнік Лукашэнкі па агульных пытаннях Мікалай Латышонак. Ён пераконваў людзей, што выбары былі сумленныя, а пратэсты негатыўна ўплываюць на курс рубля.

Мінск у трэці тыдзень пратэстаў паказаў гатоўнасць інтэнсіфікаваць іх. Упершыню маніфестанты фактычна акружылі Палац Незалежнасці, галоўную рэзідэнцыю Аляксандра Лукашэнкі. На гэты раз ён з аўтаматам да публікі не выйшаў.

Шматтысячныя Маршы міру і незалежнасці прайшлі таксама ва ўсіх абласных цэнтрах і некаторых раённых гарадах (Жабінка, Мёры, Баранавічы, Кобрын).

6 верасня. Марш адзінстваПравіць

 
Пратэстны мітынг у Мінску 6 верасня

Шматтысячны Марш адзінства ў Мінску адбыўся ўжо чацвёртую нядзелю запар. Людзі размалявалі і абвешалі антылукашэнкаўскімі лозунгамі агароджу рэзідэнцыі прэзідэнта. Сілавікі нападалі на хвасты дэманстрантаў, кіраўнік ГУБАЗіКа Мікалай Карпянкоў дубінкай раскалаціў шкляныя дзверы кавярні.

У Гомелі ў Маршы адзінства ўзялі ўдзел каля 6 тысяч чалавек. У Гродне людзей хапалі ў дзясятку месцаў горада, каб сарваць Марш адзінства, на які ўсё адно выйшлі тысячы людзей. У Брэсце, як і ў Гродне, людзей асабліва жорстка затрымлівалі перад Маршам. Тым не менш, каля 3 тысяч чалавек прайшлі вуліцамі горада. У Магілёве на Марш адзінства выйшлі каля 3 тысяч чалавек. У Віцебску адбыліся жорсткія сутычкі міліцыі з жыхарамі.

13 верасня. Марш герояўПравіць

 
Пратэстны мітынг у Мінску 13 верасня

Сотні тысяч людзей выйшлі на Марш герояў ў Мінску і іншых гарадах Беларусі, нягледзячы на шматлікія затрыманні на этапе збору калон.

Дэманстранты ў Мінску ўпершыню дайшлі да Драздоў — элітнага квартала з адной з рэзідэнцый Аляксандра Лукашэнкі і дамамі найвышэйшай наменклатуры. Дэманстранты падышлі да дома Лідзіі Ярмошынай і пакінулі там плакаты і падарункі. Калі яны адыходзілі, іх абстралялі чымсьці падобным да святлошумавых гранат.

Пратэсты ахапілі ўсю краіну. Людзі выйшлі ў Гомелі, Гродне, Брэсце, Магілёве, Віцебску, Жодзіне, Лідзе, Наваполацку, Маладзечне, Пінску, іншых гарадах. У Брэсце дэманстрантаў упершыню разганялі вадамётамі.

19 верасняПравіць

У Мінску ў раёне вул. Сурганава каля ТЦ "Айсберг" падчас жаночага маршу, які праходзіў кожную суботу былі затрыманы шэраг пратэстуючых, у тым ліку Н. Багінская, якую пазней адпусцілі. Таксама затрымалі музыку Аляксандра Памідорава, які выступаў на лесапалсе ў раёне Ангарскай[67].

20 верасня. Марш справядлівасціПравіць

У нядзелю 20 верасня ў Мінску і некаторых іншых гарадах Беларусі прайшоў Марш справядлівасці.

23 верасняПравіць

Раніцай у Палацы Незалежнасці ў Мінску прайшла інаўгурацыя прэзідэнта, у адказ на якую прайшла новая хваля пратэстаў у розных гарадах Беларусі. У Мінску пратэсты разганялі вадамётамі каля стэлы "Мінск - горад-герой", на пр. Пераможцаў, каля універсама "рыга" і на вул. Няміга. Таксама выкарыстоўвалі газ і рызінавыя дубінкі ад чаго некалькі чалавек атрымалі траўмы. На пр. Дзяржынскага невядомыя білі дубінкамі па машынах. Каля станцыі метро "Пушкінская" адбыліся бойкі паміж пратэстуючымі і АМАПам, які выкарыстоўваў светлашумавыя гранаты. У розных спальных раёнах Мінска стаялі ланцугі салідарнасці. У гэты дзень было затрымана больш за 200 чалавек[68][69].

24 верасняПравіць

У адказ на разгоны прайшлі новыя акцыі пратэсту ў Мінску у форме ланцугоў салідарнасці на вул. Маякоўскага, спробы перакрыць праезную частку каля станцыі метро "Уручча" і пратэстаў студэнтаў БДУІР, МДЛУ, БДУКІ і БДУ[70].

27 верасня. Марш 97%. Генеральны наступПравіць

Каля 100 000 чалавек выйшлі на "Марш 97%. Генеральны наступ" у Мінску, нягледзячы на нязменна шматлікія затрыманні і благое надвор’е. Гэты марш быў адказам на таемную інаўгурацыю А. Лукашэнкі, якая нечакана адбылася 23 верасня. Таму многія неслі плакаты С. Ціханоўскай. Калона сабралася ля Стэлы, рушыла па праспекце Машэрава на Багдановіча, звярнула на Сурганава і праспектам Незалежнасці прайшла аж да Уручча. Лукашэнкаўцы хапалі дэманстрантаў у хвасце калоны. Калону пратэстоўцаў сёння суправаджала брыгада медыкаў, гатовых пры патрэбе аказаць першую дапамогу.

Найбольш жорскае супрацьстаянне з сілавікамі было ў Гомелі. Сілавікі распылілі слезацечны газ проста людзям у вочы, шмат разоў стралялі ў паветра. Аднаму хлопцу пашчасціла ўцячы з аўтазака.

Брутальныя сутычкі адбыліся ў Магілёве і Гродне, дзе лукашэнкаўцы таксама ўжывалі спецсродкі. Раззлаваным гарадзенцам удалося адбіць у сілавікоў некалькі дэманстрантаў, якіх валаклі па зямлі ў аўтазак. Грубыя затрыманні былі і ў Жодзіне. Выйшлі таксама Салігорск, Баранавічы, Ваўкавыск, Бабруйск, Кобрын, Жабінка, Ліда, Смаргонь і інш.

4 кастрычніка. Марш вызвалення палітвязняўПравіць

 
Пратэстны марш 4 кастрычніка

Больш за 100 тысяч чалавек узялі ўдзел у Маршы за вызваленне палітвязняў у Мінску. Частка галоўнай калоны пайшла да Акрэсціна, а іншая — да Малінаўкі. Другая калона сабралася з людзей, якіх рассеялі на праспекце Пераможцаў, яна прайшла па Нямізе, Цэткін, Кальварыйскай, пасля чаго сілавікі разагналі яе вадамётамі каля Кальварыі.

5 кастрычнікаПравіць

Удзень у Мінску прайшоў марш пенсіянераў, у якім прынялі ўдзел каля 100 пажылых людзей. Пенсіянеры прайшлі па пр. Незалежнасці з патрабаваннямі адстаўкі прэзідэнта Лукашэнкі і спынення міліцэйскага гвалту.

11 кастрычніка. Марш гонаруПравіць

У абласных цэнтрах, некалькіх райцэнтрах і сталіцы Беларусі адбыліся чарговыя шэсці пратэстуючых пад назвай "Марш гонару". У кожным горадзе былі затрыманні. У Мінску каля Стэлы "Горад-герой" АМАП жорстка разганяў удзельнікаў шэсця і некалькі чалавек атрымалі траўмы. Пасля гэтага ў мікрараёнах Малінаўка і Каменная горка былі спробы пабудаваць барыкады на праезных частках, а каля станцый метро "Уручча" і "Усход" пратэстуючыя спрабавалі спыніць рух машын на пр. Незалежнасці.

12 кастрычнікаПравіць

Другі марш пенсіянераў у Мінску скончыўся сутычкай з сілавікамі на пр. Незалежнасці насупраць 1-й гарадской клінічнай бальніцы. Пенсіянеры, якія ішлі на супрацьлеглым баку праспекта і праходзілі побач з БНТУ, убачылі, што сілавікі спрабуюць затрымаць студэнтаў, і вырашылі адбіць затрыманых. Удзельнікі маршу пенсіянераў перабеглі вуліцу і пачалі прымусова адчыняць дзверы трох аўтобусаў, у якіх сядзелі міліцыянеры. У адказ адзін з міліцыянераў двойчы стрэліў у паветра светлашумавымі патронамі (што некаторыя палічылі выбухам светлашумавых гранат). Яшчэ з аўтобусаў на пенсіянераў распылілі слезацечны газ. Пазней вечарам таго дня і ноччу на 13 кастрычніка адбылося некалькі жорсткіх затрыманняў сілавікамі людзей на вуліцах сталіцы, сярод якіх быў Мікіта Домрачаў, брат Д. Домрачавай.

14 кастрычнікаПравіць

У сувязі з Днём маці ў Мінску адбылося шэсця маці з асуджэннем міліцэйскага гвалту. Удзельніцы прайшлі ад пл. Незалежнасці да пл. Я Коласа.

15 кастрычнікаПравіць

 
Пратэстны марш 18 кастрычніка

Удзень на плошчы Незалежнасці ў Мінску сабраліся інваліды і прайшліся маршам салідарнасці з пратэстоўцамі па праспекце Незалежнасці[71]. Падчас шэсця быў затрыманы Алег Граблеўскі, юрыст офіса па правах людзей з інваліднасцю.

У гэты ж дзень ў Салігорску яшчэ адзін шахцёр "Беларуськалія", Аляксандр Курбан прыкаваў сябе ланцугом у шахце з патрабаваннем спыніць ціск адміністрацыі прадпрыемства на рабочых і іх незалежны прафсаюз і падняць рабочым зарплату.

25 кастрычніка. Народны ўльтыматумПравіць

У нядзелю 25 кастрычніка чарговы марш у буйных гарадах Беларусі быў прымеркаваны да народнага ўльтыматуму С. Ціханоўскай. Сутнасць ультыматума была ў патрабаванні адстаўкі А. Лукашэнкі, спынення насілля на вуліцах Беларусі і вызвалення ўсіх палітвязняў. У адказ на не выкананне патрабаванняў аб'яўлялася аб пачатку безтэрміновай нацыянальнай забастоўкі з 26 кастрычніка. У Мінску удзельнікаў шэсця разганялі ў раёне вуліц Нававіленскай і Арлоўскай з выкарыстаннем рызінавых куляў, светлашумавых гранат і рызінавых дубінак у выніку чаго частка ўдзельнікаў шэсця атрымала траўмы[72]. МУС РБ заявіла, што падчас гэтай акцыі пацярпелі 2 супрацоўнікі міліцыі, РУУС Цэнтральнага раёна Мінска закідалі камянямі і пашкодзілітам вокны і службовы транспарт[73]. Па дадзеных міліцыі ў Мінску ў той дзень затрымалі 120 чалавек[74].

26-28 кастрычніка. Аб'яўленне нацыянальнай забастоўкіПравіць

26 кастрычніка на некаторых дзяржаўных прадпрыемствах, такіх як Гродна Азот, і ў шэрагу навучальных устаноў адбыліся спробы пачаць забастоўку. У той дзень студэнты-забастоўшчыкі з БДУІР, МДЛУ, БДАМ, БДУ разам з пенсіянерамі, якія сабраліся на свой традыцыйны марш, прайшліся шэсцем па праспекце Незалежнасці ў Мінску. Забастоўку студэнтаў падтрымалі некаторыя выкладчыкі БДУІР і МДЛУ. У выніку частка ўдзельнікаў была затрымана. 27 і 28 частка студэнтаў і рабочых спрабавалі працягнуць забастоўку, што прывяло да блакіроўкі прапускоў у рабочых-забастоўшчыкаў, а прэзідэнт Лукашэнка загадаў адлічваць студэнтаў-забастоўшчыкаў з вну і прызываць іх у армію[75].

29 кастрычнікаПравіць

Па стане на 29 кастрычніка, маштабы палітычных рэпрэсій, якія адбываюцца ў Беларусі, не ведала ні адна краіна Еўропы за апошнія 40 гадоў. За час пратэстаў было заведзена 657 крымінальных спраў, заявіў генеральны пракурор Андрэй Швед. Акрамя таго, за час пратэстаў адбылося больш за 16 тысяч палітычна матываваных затрыманняў[76].

Быў адпраўлены ў адстаўку міністр унутраных спраў Юрый Караеў. Так атрымалася, што апошняя заява міністра датычыла выкарыстання дэманстрантамі баявых рагатак[77].

У Мазыры быў арыштаваны Вячаслаў Астанін, які выйшаў на адзіночны пікет перад прахадной НПЗ з плакатам «Вам не сорамна перад Азотам»[78].

Забастоўкі працоўных калектываўПравіць

11 жніўня з’явілася інфармацыя, што працоўныя Мінскага электратэхнічнага завода імя В. І. Казлова спынілі працу і прад’явілі патрабаванні да кіраўніцтва прадпрыемства[79].

Па інфармацыі Тэлеграм-канала газеты «Наша Ніва», працаўнікі ААТ «Жабінкаўскага цукровага завода» запрасілі дырэктара І. Балтрамеюка і старшыню райвыканкама на тэрміновую размову. На сустрэчы таксама прысутнічаў старшыня Жабінкаўскага РАУС А. Лагота. Працаўнікі патрабавалі вызваліць механіка завода Ю. М. Васілюка, затрыманага 10 жніўня на мітынгу ў Жабінцы, а таксама патрабавалі сумленных выбараў. Забастоўкі на прадпрыемстве не было.

Пры гэтым кіраўнікі прадпрыемстваў, дзе паведамлялася аб стачках, сцвярджалі, што праца ідзе ў штатным рэжыме[80].

14 жніўня ў розных гарадах краіны прайшлі сходы працоўных розных прадпрыемстваў (Мінскі электратэхнічны завод імя В. І. Казлова, трэст «Раммантажбуд», Гродна Азот, БМЗ, СТАА «ЗОВ-ЛенЕВРОМЕБЕЛЬ»). Працоўныя на сходах патрабавалі спыніць гвалт сілавікоў, выпусціць палітзняволеных і правесці сумленныя выбары. На некаторых прадпрыемствах гучала патрабаванне адстаўкі прэзідэнта Аляксандра Лукашэнкі[81]

Пацярпелыя і зніклыя людзіПравіць

ЗабітыяПравіць

10 жніўня каля станцыі метро «Пушкінская» быў забіты адзін з удзельнікаў мітынга Аляксандр Тарайкоўскі. Паводле звестак МУС, пратэстуючы паспрабаваў кінуць выбуховае прыстасаванне ва ўрадавыя войскі, і яно выбухнула ў яго ў руках[82]. Аднак былі выказаныя некаторыя сумневы ў абставінах смерці 34-гадовага мужчыны. 15 жніўня было апублікавана відэа, на якім бачна, што пратэстуючы з пустымі рукамі застрэлены супрацоўнікамі правапарадку[83]. У той жа дзень агенцтва Associated Press апублікаваў адзіны кадр з відэароліка, знятага 10 жніўня. На ім выява мужчыны ў белай кашулі, падобны на Тарайкоўскага, які хістаецца, з вялікай чырвонай плямай на грудзях (меркавана крывёй)[84]. Ніякіх далейшых каментароў з боку МУС не было, аднак, па дадзеных Следчага камітэта Беларусі, па стане на 15 жніўня 2020 года абставіны смерці Тарайкоўскага расследаваліся[85]. 15 жніўня тысячы людзей сабраліся на пахаванні Тарайкоўскага у Мінску.

12 жніўня ў Гомелі памёр 25-гадовы Аляксандр Віхор. Лічыцца, што ў яго была сардэчная хвароба. Віхор быў затрыманы ў дзень выбараў 9 жніўня, калі ён ішоў на спатканне да дзяўчыны. Яго кінулі ў аўтазак, але ён паспеў даслаць СМС родным. Пасля збіцця ў аўтазаку яму стала блага. Як расказаў сведка[86]:

  Ён быў у страшным стрэсе, пацеў, хваляваўся, прасіў праз увесь час медыцынскай дапамогі, на яго ніхто не звяртаў увагі. Калі нас везлі з суда ў СІЗА, яму было вельмі блага, ён зноў прасіў дапамогі, клікаў маму, тату. Тады міліцыянеры, ці хто яны, канвой ці наглядчыкі, пырснулі яму пярцовым газам. Нас вывелі, ён застаўся ў аўтазаку адзін. Я толькі чуў, як яны спыталіся: «А з гэтым што рабіць?», і ім адказалі: «Хай здыхае»  

Пазней хлопца палічылі за вар’ята і адвезлі ў псіхіятрычную бальніцу. Адтуль яго ў стане клінічнай смерці даставілі ў шпіталь, але было запозна — ён памер. 13 жніўня, з слоў сястры памерлага Вольгі, следчы паведаміў сям’і, што Аляксандр памёр ад перадазавання. Сваякі не пагадзіліся з такою заявай, бо Аляксандр нават не курыў. У заключэнні аб смерці, якое аддалі 15 жніўня, напісана «прычына смерці высвятляецца»[87][88].

43-гадовы Генадзь Шутаў памёр 19 жніўня ў ваенным шпіталі ў Мінску[89]. Ён быў адным з тых, па якім 11 жніўня ў Брэсце адкрылі агонь сілавікі[90][91]. Кулявая рана ў галаву непапраўна пашкодзіла мозг[89].

ЗніклыяПравіць

Спробы выкарыстання карнай псіхіятрыіПравіць

Упершыню практыка барацьбы ўлады з пратэстуючымі выкарыстоўваючы псіхіятрыю была выкарыстаная 15 кастрычніка, калі шахцёраў «Беларуськалія», якія адмаўляліся падымацца на паверхню да выканання іх патрабаванняў, дастаўляліся медыкамі пасля ўзняцця ў псіханеўралагічны дыспансер, дзе іх аглядалі і адпускалі[92].

Рабочы прадпрыемства «Атлант» Віктар Манкевіч, які днём 28 кастрычніка ўздымаўся на трубу на тэрыторыі завода з бел-чырвона-белым сцягам і запісаў зварот да А. Лукашэнка, каб той сышоў, патрапіў у РНПЦ псіхічнага здароўя[93].

РэакцыяПравіць

Упраўленне вярхоўнага камісара ААН па правах чалавека выказала заклапочанасць сітуацыяй вакол пратэстаў у Беларусі і заклікала ўлады забяспечыць поўнае выкананне правоў на свабоду слова і мірных сходаў[94].

Каля пасольстваў Рэспублікі Беларусь былі праведзеныя акцыі з патрабаваннем вызваліць затрыманых. Такія акцыі ў падтрымку зняволеных і права беларусаў на сумленныя выбары прайшлі ў больш чым дваццаці краінах і ў больш чым трыццаці гарадах свету[95][96][97].

Рымска-каталіцкі арцыбіскуп, мітрапаліт Мінска-Магілёўскі Тадэвуш Кандрусевіч заклікаў да спынення гвалту і правядзення экстраннага круглага стала[98]. 12 жніўня 2020 года віцебскі біскуп Алег Буткевіч выступіў са зваротам, дзе сярод іншага заявіў[99]:

  Пабудаваныя на крыві сістэмы ў гісторыі ніколі не былі трывалымі, а Справядлівасць заўсёды вяртала здзейсненае тым, хто пераступаў усялякія людскія (не кажучы ўжо пра Божыя) нормы.  

14 жніўня Прэзідэнт Малдовы І. Дадон назваў падзеі, якія адбываюцца ў Беларусі, унутранай справай беларусаў[100]. У сваю чаргу, прэм’ер-міністр Чэхіі А. Бабіш заклікаў да паўторных прэзідэнцкіх выбараў з прысутнасцю міжнародных назіральнікаў[101].

14 жніўня адбылася відэаканферэнцыя міністраў замежных спраў Еўрапейскага саюза, на якой абмяркоўвалася сітуацыя ў Беларусі. Было вырашана лічыць вынікі выбараў сфальсіфікаванымі і таму не прызнаваць іх у тым выглядзе, у якім яны былі прадстаўлены Цэнтральнай выбарчай камісіяй Беларусі. Таксама міністры заклікалі пакараць асоб, адказных за гвалт, рэпрэсіі і фальсіфікацыю вынікаў выбараў[102].

23 верасня Дзярждэп ЗША выпусціў заяву для амерыканскіх грамадзян, якія знаходзяцца ў краіне, у якой рэкамендаваў адмовіцца ад наведвання месцаў масавага скаплення людзей, бо мірныя пратэсцы могуць перарасці ў беспарадкі[103].

2 кастрычніка Еўрапейскі саюз увёў санкцыі ў дачыненні да 40 афіцыйных асобаў Беларусі, адказных за фальсіфікацыю выбараў і парушэнне правоў чалавека. У спіс увайшлі кіраўнік МУС Беларусі Юрый Караеў, камандзір АМАПа Дзмітрый Балаба, намеснік камандуючага Унутранымі войскамі МУС Беларусі Хазалбек Атабекаў — як адказныя за кампанію рэпрэсій і запалохвання, якую праводзілі сілы МУС пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года, у прыватнасці, за адвольныя арышты і жорсткае абыходжанне, у тым ліку за катаванні, мірных дэманстрантаў, а таксама за запалохванне і гвалт супраць журналістаў[104].

22 кастрычніка Еўрапейскі парламент узнагародзіў беларускую апазіцыю, прадстаўленую Каардынацыйный радай, прэміяй Сахарава[105][106].

У сумеснай заяве ЗША і яшчэ больш за пяцідзесяці краінаў і ЕС аб сітуацыі з правамі чалавека ў Беларусі ад 26 кастрычніка 2020 года былі асуджаны масавыя парушэнні правоў чалавека, якія мелі месца ў сувязі з прэзідэнцкімі выбарамі, якія «не былі ні свабоднымі, ні справядлівымі»[107][108].

Меркаванне дзеячаў культуры, навукі і спортуПравіць

11 жніўня папулярны выканаўца Макс Корж апублікаваў у сваім інстаграме заклік да ўдзельнікаў пратэстаў. Спявак прапанаваў спыніць сутычкі з праваахоўнікамі; на яго думку, гэткія пратэсты маглі прывесці да новых чалавечых ахвяр[109].

15 жніўня форвард ФК ЦСКА Ілья Шкурын напісаў на сваёй старонцы ў Instagram, што адмаўляецца выступаць за зборную Беларусі «да таго часу, пакуль дзейнічае рэжым Лукашэнкі»[110].

19 жніўня мастацкі кіраўнік Маладзёжнага тэатра эстрады, рэжысёр парадаў на 3 ліпеня, адкрыцця Чэмпіяната свету па хакеі ў Мінску Вячаслаў Панін вярнуў званне «Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь», медаль Францыска Скарыны і іншыя ўзнагароды ў знак пратэсту[111]. У гэты ж дзень гурт «Стары Ольса» вярнуў Міністэрству культуры ўзнагароду Нацыянальнай музычнай прэміі[112].

Фэйкавыя паведамленніПравіць

10 жніўня Telegram-канал NEXTA апублікаваў запіс аб удзеле ў падаўленні пратэстаў спецназа з Расіі[113]. У наступным пост быў выдалены[114]. Таксама ў сеціве публікаваліся фота і відэа, дзе за падзеі ў Беларусі выдаваліся беспарадкі з іншых краін.

Гэты ж канал выпусціў заяву аб гібелі дэманстранта Яўгена Заічкіна ў першую ноч пасля выбараў. Аднак мужчына аказаўся жывым[115].

Раней у СМІ з’явілася інфармацыя, што самалёт прэзідэнта Беларусі вылецеў з Мінска ў Турцыю. Выказваліся здагадкі, што ў самалёце можа знаходзіцца сям’я Лукашэнкі альбо сам Аляксандр Лукашэнка[116].

Каналам Медуза са спасылкай на тэлеграм-канал NEXTA апублікаваў відэаролік, дзе выкідае сваю форму нібыта беларускі спецназавец Арцём Беліновіч, аднак ім апынуўся рускі трэнер у Берліне (пра іншага згаданага байца Яўгена Навіцкага з Лагойска абвяржэнне інфармацыі не паступала)[117].

Тэлекампанія «АНТ» паведамляла, што за гандлёвым цэнтрам «Рыга» быў знойдзены мікрааўтобус з расійскімі нумарамі, які быў цалкам загружаны амуніцыяй і іншымі прадметамі нібыта для арганізацыі вулічных беспарадкаў. Пазней газета «Наша Ніва», спасылаючыся на Бі-Бі-Сі, высветліла, што мікрааўтобус, які паўгода стаяў на гэтым месцы, належыць кінапрадзюсеру з Масквы, які здымаў у Мінску серыял[118].

Тэлеканал «Беларусь 1» паведамляў аб магчымым подкупе ўдзельнікаў акцый: адзін з падазраваных нібыта быў затрыманы з буйной сумай грошай. У гэты ж дзень недзяржаўныя СМІ апублікавалі выкрыццё: Міхаіл Сімакоў як індывідуальны прадпрымальнік займаўся камісійным продажам аўто, а напярэдадні ён прадаў Opel Zafira і атрымаў 10,5 тыс. долараў ЗША, з якімі яго і затрымалі. 14 жніўня Міхаіла выпусцілі з ізалятара[119].

ЗноскіПравіць

  1. Минское побоище. Самые жёсткие кадры с протестов в Белоруссии
  2. Протести у Білорусі: правоохоронці застосували силу проти демонстрантів — dw.com, 09.08.2020 (укр.) 
  3. Рачков: нельзя поддаваться на провокации
  4. https://naviny.by/article/20200817/1597663611-skolko-chelovek-pogiblo-pri-razgonah-ulichnyh-akciy
  5. nashaniva.by
  6. nashaniva.by
  7. Ва ўпраўленнях уласнай бяспекі шок: супрацоўнікі міліцыі, СК, КДБ выступаюць праз сацсеткі супраць Лукашэнкі
  8. Караеў: незаконныя вулічныя акцыі добра арганізаваныя, імі кіруюць праз Telegram-каналы і стрым Радыё Свабода
  9. nashaniva.by
  10. svaboda.org
  11. nashaniva.by
  12. nashaniva.by
  13. nashaniva.by
  14. news.tut.by
  15. news.tut.by
  16. news.tut.by
  17. ohchr.org
  18. https://news.tut.by/society/695781.html
  19. https://nn.by/?c=ar&i=256749
  20. bizlida.by
  21. Інфармацыя з тэлеграм-канала pressmvd
  22. 9 и 10 августа: противостояние в Пинске // Першы рэгіён
  23. Пасля пратэстаў 9 жніўня ў Беларусі застаюцца пад вартай 17 журналістаў. Спіс
  24. «Ён мусіў жыць». Аляксандра Тарайкоўскага, які загінуў на Пушкінскай падчас разгону, сям’я шукала двое сутак
  25. https://www.youtube.com/watch?time_continue=34&v=nTjwhZSYIpQ
  26. Массовые акции в городах Беларуси: люди строили баррикады, силовики использовали спецсредства, есть погибший. Онлайн // TUT.BY
  27. Станислав Коршунов. Стоматолог в Бресте с балкона попросила силовиков не бить девушку — и получила пулю в живот // TUT.BY
  28. Максимова, Маргарита Хроника событий в Витебске вечером 9 августа (руск.) . Витебский курьер (10 жніўня 2020). Праверана 11 жніўня 2020.
  29. Неабходна задаць title= і url= для шаблона {{cite web}}. . Радыё Свабода (11 жніўня 2020).
  30. Неабходна задаць title= і url= для шаблона {{cite web}}. . Радыё Свабода (11 жніўня 2020).
  31. Неабходна задаць title= і url= для шаблона {{cite web}}. . Радыё Свабода (11 жніўня 2020).
  32. Неабходна задаць title= і url= для шаблона {{cite web}}. . Радыё Свабода (11 жніўня 2020).
  33. На плошчы Незалежнасці прайшоў шматтысячны мітынг за адстаўку Лукашэнкі ФОТЫ. Наша Ніва (14 жніўня 2020). Праверана 15 жніўня 2020.
  34. Тело застреленного на протестах Геннадия Шутова из Бреста отдали родным. Что в справке о смерти? // TUT.BY
  35. "У выніку ястраціла цяжарнасць", Народная Воля 25.09.2020, перадрукавана: «Адзінае, аб чым я папрасіла, каб мяне больш не білі… У выніку я страціла цяжарнасць» // Новы час
  36. news.tut.by
  37. [1]
  38. Без фейерверков и салютов: в Беларуси запретили продавать пиротехнику
  39. [2]
  40. [3]
  41. После выборов: цепи солидарности, реакция МИД, жалоба Тихановской в ЦИК и помощь пострадавшим
  42. news.tut.by
  43. В Минске уже с раннего утра — цепи солидарности
  44. В Минске с утра начались акции солидарности. ОНЛАЙН (13 августа 2020).
  45. С утра в Беларуси люди становятся в цепочки солидарности, свой протест возобновили медики (13 августа 2020).
  46. Автопротест. Водители начали замедлять движение на улицах столицы, но пробок нет
  47. В Беларуси к вечеру начались новые акции протеста
  48. Новая тактика властей: «включать дурака» и тянуть время
  49. Медики 6-ой ГКБ против насилия (13 августа/(08) 2020).
  50. Медики против насилия (13.08.2020).
  51. Минск сегодня вечером: что происходит в городе
  52. Белорусская тюрьма в Жодино переполнена: из изолятора начали выпускать людей среди ночи
  53. https://www.interfax.ru/world/721690
  54. Тихановская инициирует создание координационного совета для трансфера власти в Беларуси
  55. Ельяшевич, Ксения «Говорю: мужики, не расстреливайте меня». Монологи пациентов БСМП (некоторые — из реанимации) (руск.) . Tut.by (15 жніўня 2020).
  56. Матвеева, Татьяна «Раздвигала ноги — и прицельно дубинкой в пах». Один из задержанных в Минске — про жестокость девушки из милиции (руск.) . Tut.by (15 жніўня 2020).
  57. В Беларуси протестующие вновь выходят на улицы. Онлайн
  58. Неабходна задаць title= і url= для шаблона {{cite web}}. . Tut.by (11 жніўня 2020).
  59. Матвеева, Татьяна Передали петицию властям, были возле ИВС. В Витебске несколько тысяч человек прошли по всему городу (руск.) . Tut.by (15 жніўня 2020).
  60. Мы живем в своей стране и хотим гордиться ею // Лідская газета. 19 жніўня 2020. № 65(13132)
  61. В знак протеста увольняется коллектив радио «Сталіца» (руск.) . TUT.BY (19 жніўня 2020). Праверана 1 кастрычніка 2020.
  62. https://belisrael.info/?p=25256
  63. https://belisrael.info/?p=25432
  64. nn.by
  65. Мартинович, Денис Директор радио «Сталіца» уволился со своим коллективом (руск.) . TUT.BY (26 жніўня 2020). Праверана 1 кастрычніка 2020.
  66. День рождения Лукашенко и протесты в Беларуси // Спецэфир (руск.) . Дождь (2020-08-1130).
  67. Дворовые активности, женский марш, массовые задержания. Что происходит в Беларуси в субботу //TUT.BY
  68. Внезапная инаугурация, стихийные протесты и их жесткие разгоны. Итоги 23 сентября в фото и видео // TUT.BY
  69. Правозащитники: на акциях протеста после инаугурации по всей Беларуси задержаны 259 человек // TUT.BY
  70. Цепи солидарности, новые задержания и журналисты на свободе. Что происходило в Беларуси в четверг // TUT.BY
  71. Еще один марш // TUT.BY
  72. В Минске против протестующих применили спецсредства. Фото и видео // TUT.BY
  73. На акции протеста в Минске пострадали два сотрудника МВД Белоруссии // РИА Новости
  74. Минская милиция назвала количество задержанных на акции 25 октября // sputnik.by
  75. Лукашенко потребовал отчислить участвующих в протестах студентов // РБК
  76. Генпракурор Андрэй Швед заявіў, што за час пратэстаў завялі 657 крымінальных спраў. Telegram-канал «Наша Ніва» (29 кастрычніка 2020).
  77. Министр пообещал, что все организаторы беспорядков, нападений на правоохранителей будут найдены и ответят по закону (руск.) . Sputnik (29 кастрычніка 2020).
  78. Неабходна задаць title= і url= для шаблона {{cite web}}. . Telegram-канал «Наша Ніва» (29 кастрычніка 2020).
  79. В Белоруссии началась забастовка (руск.) . Lenta.ru (11 жніўня 2020).
  80. https://yandex.by/turbo/s/sb.by/articles/generalnyy-direktor-oao-maz-predpriyatie-rabotaet-v-shtatnom-rezhime.html?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile
  81. Неабходна задаць title= і url= для шаблона {{cite web}}. (руск.) . Tut.by (14 жніўня 2020).
  82. Гункель, Елена В Минске при взрыве погиб демонстрант (руск.) . Deutsche Welle (10 жніўня 2020). Праверана 29 верасня 2020.
  83. Опубликовано видео, как в Минске погиб Александр Тарайковский. У него ничего не было в руках — МВД утверждало, что он бросал бомбу (руск.) . Meduza (15 жніўня 2020). Праверана 29 верасня 2020.
  84. Появились фото и видео предполагаемого момента убийства Александра Тарайковского (руск.) . Onliner.by (15 жніўня 2020). Праверана 29 верасня 2020.
  85. Опровергает версию МВД. AP опубликовало кадр из видео с гибелью Александра Тарайковского на «Пушкинской» (руск.) . TUT.BY (15 жніўня 2020). Праверана 29 верасня 2020.
  86. Пад Гомлем развітваюцца з Аляксандрам Віхрам, які загінуў пасля затрымання АМАПам. Радыё Свабода (16 жніўня 2020). Праверана 29 верасня 2020.
  87. Родным памерлага ў Гомелі пратэстоўца аддалі заключэнне аб яго смерці. Радыё Свабода (15 жніўня 2020). Праверана 29 верасня 2020.
  88. Борисевич, Катерина «Мой сын не умер, он погиб ни за что». В Гомеле скончался 25-летний парень, которого задержали на улице (руск.) . TUT.BY (15 жніўня 2020). Праверана 29 верасня 2020.
  89. 89,0 89,1 TUT.BY В госпитале умер мужчина из Бреста, в которого силовики выстрелили на протестах. Ему было 44 года (русский язык).
  90. Шунтов, Алексей Выстрел на Московской улице. Что мы знаем о смерти Геннадия Шутова (руск.) . Медиазона(руск.) бел. (3 верасня 2020). Архівавана з першакрыніцы 5 кастрычніка 2020. Праверана 5 кастрычніка 2020.
  91. Шунтов, Алексей Убийство Геннадия Шутова в Бресте. Что мы узнали из записи камеры видеонаблюдения (руск.) . Медиазона(руск.) бел. (21 верасня 2020). Архівавана з першакрыніцы 5 кастрычніка 2020. Праверана 5 кастрычніка 2020.
  92. Работник «Беларуськалия» приковал себя цепью в шахте. Он требовал новые выборы и повышение зарплат (руск.) . TUT.BY (15 кастрычніка 2020). Праверана 28 кастрычніка 2020.
  93. Рабочага «Атланту», які зьвярнуўся да Лукашэнкі, даставілі ў РНПЦ псыхічнага здароўя. Радыё Свабода (28 кастрычніка 2020).
  94. В ООН заявили об обеспокоенности ситуацией в Белоруссии
  95. В ряде стран прошли акции солидарности с белорусами. Посмотрите, что там было (руск.)  (21 чэрвеня 2020). Праверана 16 ліпеня 2020.
  96. В мире идут акции солидарности с белорусами. В Санкт-Петербурге мероприятие сорвалось из-за полиции (руск.)  (27 чэрвеня 2020). Праверана 16 ліпеня 2020.
  97. В Европе пройдут акции солидарности с Беларусью | Борисовские новости (2020-06-25). Праверана 16 ліпеня 2020.
  98. Зварот арцыбіскупа Тадэвуша Кандрусевіча ў сувязі са складанай грамадска-палітычнай сітуацыяй у Беларусі
  99. Каталіцкі біскуп Віцебска: Пабудаваныя на крыві сістэмы ў гісторыі ніколі не былі трывалымі
  100. Президент Молдовы назвал внутренним делом странаы события в Беларуси (руск.) . Интерфакс (14 жніўня 2020).
  101. Andrej Babis Mluvil jsem... (чэшск.) . Twitter (14 жніўня 2020).
  102. Евросоюз не признал итоги выборов в Беларуси — возможен ввод санкций (руск.) . Tut.by (14 жніўня 2020).
  103. Госдеп США выпустил предупреждение для своих граждан в Беларуси
  104. Council Implementing Regulation (EU) 2020/1387 of 2 October 2020 implementing Article 8a(1) of Regulation (EC) No 765/2006 concerning restrictive measures in respect of Belarus // Official Journal of the European Union L 319 I
  105. 2011 - 2020 | Preisträger | Sacharow-Preis | Europäisches Parlament (немецкий язык).
  106. Премія Європарламенту імені Сахарова присуджена опозиції Білорусі. Украінская праўда (22 кастрычніка 2020). Праверана 23 кастрычніка 2020.
  107. Joint Statement on the Human Rights Situation in Belarus (англ.) . U.S. Embassy in Belarus (28 кастрычніка 2020). Архівавана з першакрыніцы 28 кастрычніка 2020.
  108. Сумесная заява аб сітуацыі з правамі чалавека ў Беларусі (бел.) . Амбасада ЗША ў Беларусі (28 кастрычніка 2020). Архівавана з першакрыніцы 28 кастрычніка 2020. Праверана 28 кастрычніка 2020.
  109. Макс Корж призвал протестующих прекратить акции
  110. Шкурин отказался играть за сборную при Лукашенко (руск.) . Tut.by (15 жніўня 2020).
  111. Рэжысёр парадаў на 3 Ліпеня вяртае ўзнагароды і званні ў знак пратэсту
  112. NN.by Гурт «Стары Ольса» вярнуў Мінкульту ўзнагароду Нацыянальнай прэміі (бел.) . Наша Ніва (19 жніўня 2020). Архівавана з першакрыніцы 5 верасня 2020. Праверана 5 верасня 2020.
  113. Революция фейков. Кто и почему распространяет враньё о беспорядках в Белоруссии?
  114. Кто стоит за протестами в Белоруссии // Лукашенко, NEXTA, Тихоновская
  115. Корреспонденты телеканала БелСАТ утверждают, что нашли и поговорили с Евгением Заичкиным, который, как сообщалось, погиб
  116. Самолет Лукашенко вылетел из Минска
  117. Пользователи Сети разоблачили фейк про белорусского спецназовца
  118. Микравтобус с амуницией для уличных беспорядков обнаружен за ТЦ «Рига» в Минске — СМИ
  119. Михаила, которого показали как одного из организаторов беспорядков, отпустили

СпасылкіПравіць